روند انتقال جنین چقدر در موفقیت درمان های ناباروری مؤثر است؟ انتقال جنین، مرحله حیاتی در فرآیند IVF است که در آن جنین های سالم و آماده شده به رحم مادر منتقل میشوند تا لانهگزینی و بارداری آغاز شود و کیفیت جنین، زمان بندی دقیق و روش انتقال تفاوت بزرگی در نتیجه دارد و این مرحله پرهیجان و حساس، با استفاده از تکنیک های دقیق پزشکی انجام میشود تا شانس بارداری موفق افزایش یابد و زوجها به هدف باروری خود نزدیکتر میشوند.
انتقال جنین چیست؟
انتقال جنین یکی از مراحل کلیدی درمان ناباروری با روش IVF است، در این فرایند، جنین یا جنین های تشکیل شده در آزمایشگاه پس از لقاح تخمک و اسپرم، به داخل رحم مادر منتقل میشوند تا لانهگزینی و بارداری رخ دهد.
این فرایند بدون جراحی سنگین انجام میشود و به کمک یک کاتتر نازک از طریق دهانه رحم صورت میگیرد و موفقیت انتقال جنین به عوامل مختلفی مانند کیفیت جنین، وضعیت رحم، هورمونها و تجربه تیم پزشکی بستگی دارد.
درمان ناباروری با انتقال جنین
مراحل آمادهسازی قبل از انتقال جنین
مراحل آماده سازی قبل از انتقال جنین شامل چند مرحله مهم است که کیفیت و شانس موفقیت بارداری را افزایش میدهد:
بررسی وضعیت رحم و آندومتر
قبل از انتقال جنین، بهترین متخصص آی وف در تهران ضخامت و سلامت آندومتر را با سونوگرافی بررسی میکند تا محیط رحم آماده پذیرش جنین باشد، آندومتر باید ضخامت مناسب ۷ تا ۱۲ میلیمتر داشته باشد و فاقد مشکلاتی مانند پولیپ، فیبروم یا بافت ناسالم باشد و در صورت وجود چنین مشکلاتی، پزشک قبل از انتقال جراحی یا درمان دارویی انجام میدهد و آماده بودن آندومتر نقش مستقیم در موفقیت لانهگزینی و بارداری دارد.
تنظیم هورمونها
هورمونها، به ویژه استروژن و پروژسترون، محیط رحم را برای پذیرش جنین آماده میکنند و پزشک مکمل های هورمونی تجویز میکند و زمان مصرف آنها دقیقا طبق برنامه باید رعایت شود و عدم تعادل هورمونی یا مصرف نامنظم داروها شانس لانهگزینی را کاهش میدهد و هدف اصلی این مرحله، فراهم کردن محیطی مشابه شرایط طبیعی رحم برای رشد اولیه جنین است.
انتخاب زمان مناسب انتقال
زمان انتقال جنین بسته به سن، کیفیت و مرحله رشد جنین تعیین میشود و انتقال در روز سوم یا روز پنجم پس از لقاح انجام میشود، انتخاب روز مناسب باعث میشود جنین در بهترین مرحله تکاملی وارد رحم شود و احتمال لانهگزینی افزایش یابد، این تصمیم توسط تیم پزشکی با توجه به وضعیت رحم و کیفیت جنین گرفته میشود.
مراقبت های عمومی
قبل از انتقال جنین، رعایت سبک زندگی سالم بسیار مهم است، تغذیه مناسب قبل از انتقال جنین، پرهیز از دخانیات و الکل، خواب کافی، کاهش استرس و فعالیت بدنی سبک به آمادهسازی رحم و افزایش شانس موفقیت کمک میکنند و حتی عوامل روانی و آرامش ذهنی تأثیر مستقیم بر هورمونها و کیفیت لانهگزینی دارند و توجه به این موارد ضروری است.
مشاوره و آموزش قبل از انتقال
تیم درمانی اطلاعات کامل درباره مراحل انتقال، مراقبتهای بعدی، علائم هشداردهنده و نحوه رفتار پس از انتقال ارائه میدهد و آگاهی از این نکات باعث کاهش اضطراب و آمادگی روانی فرد میشود و همکاری بیمار در رعایت دستورات پزشکی را افزایش میدهد، همچنین دانستن نکات پیشگیرانه و مراقبتی خطرات را به حداقل میرساند.
برای دریافت مشاوره از دکتر غزاله موسوی زاده با شماره ۰۲۱۴۴۳۲۸۲۴۴ تماس بگیرید.
نحوه انجام انتقال جنین
نحوه انجام انتقال جنین در IVF به مراحل ساده و کمتهاجمی تقسیم میشود و به صورت سرپایی انجام میگیرد:
آماده سازی قبل از انتقال
قبل از انتقال، پزشک وضعیت رحم و ضخامت آندومتر را بررسی میکند تا محیط رحم برای لانهگزینی آماده باشد، هورمونها تنظیم میشوند و مکمل های استروژن یا پروژسترون طبق برنامه مصرف میشوند، جنینها پس از لقاح و رشد در آزمایشگاه آماده میشوند و در بسیاری از موارد آرامبخشی سبک یا مسکن ملایم تجویز میشود تا بیمار در طول فرآیند راحت باشد و استرس یا درد کمتری تجربه کند.
قرار دادن بیمار در موقعیت مناسب
بیمار روی تخت در حالت لمیده قرار میگیرد و پاها در رکاب های مخصوص گذاشته میشوند و این موقعیت دسترسی آسان و مستقیم به دهانه رحم را فراهم میکند و امکان کنترل پزشک برای انتقال دقیق جنین را افزایش میدهد و رعایت این وضعیت همچنین کمک میکند تا بیمار احساس راحتی و آرامش داشته باشد و فرآیند انتقال با کمترین ناراحتی انجام شود.
استفاده از کاتتر نازک
جنین داخل مایع مخصوص قرار میگیرد و با کمک یک کاتتر بسیار نازک و انعطاف پذیر از طریق دهانه رحم وارد حفره رحم میشود و این کاتتر طراحی ظریفی دارد تا کمترین آسیب به رحم و آندومتر وارد شود و جایگذاری دقیق جنین ممکن شود، استفاده از کاتتر مناسب و تکنیک صحیح، شانس موفقیت لانهگزینی و بارداری را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
کنترل سونوگرافی
در بسیاری از مراکز، انتقال جنین زیر نظر سونوگرافی انجام میشود، سونوگرافی به پزشک کمک میکند تا مسیر کاتتر و محل دقیق قرارگیری جنین در رحم را مشاهده و کنترل کند و تعیین جایگاه صحیح باعث میشود جنین در بهترین بخش رحم قرار گیرد و شانس لانه گزینی افزایش یابد، این کنترل تصویری همچنین از آسیب احتمالی رحم جلوگیری میکند.
پایان انتقال و استراحت کوتاه
پس از خارج کردن کاتتر، بیمار چند دقیقه در حالت استراحت میماند تا آرام شود و خطر هرگونه ناراحتی کاهش یابد و نیازی به استراحت طولانی نیست و فعالیت های سبک پس از چند ساعت بلامانع است، حفظ آرامش، پرهیز از استرس و رعایت مراقبت های بعدی مثل مصرف داروها و تغذیه مناسب، نقش مهمی در موفقیت انتقال جنین دارد.
انتقال جنین مثبت با دکتر موسوی زاده
انواع انتقال جنین
انتقال جنین یا Embryo Transfer بسته به شرایط بیمار و مرحله رشد جنین، به چند نوع تقسیم میشود:
انتقال جنین تازه
در این روش جنینها پس از لقاح و رشد چند روزه در آزمایشگاه، بدون انجماد به رحم منتقل میشوند. معمولاً در همان چرخه تخمکگذاری یا تحریک تخمدان انجام میشود. موفقیت این روش به سلامت رحم، ضخامت آندومتر و وضعیت هورمونها بستگی دارد. این نوع انتقال برای زنانی که رحم آماده و شرایط هورمونی مناسب دارند، گزینه رایجی است و نیاز به مراحل آمادهسازی کوتاهمدت دارد.
انتقال جنین منجمد
در FET جنینها ابتدا فریز میشوند و در زمان مناسب به رحم منتقل میشوند، کاشت جنین فریز شده به زنانی که رحم نیاز به آماده سازی طولانی دارد، مشکلات هورمونی دارند یا در انتقال قبلی موفق نبودهاند توصیه میشود و مزیت آن فراهم شدن فرصت برای بهینهسازی رحم، کاهش اثرات داروهای تحریک تخمدان و امکان انتخاب زمان مناسب برای انتقال است، که شانس لانهگزینی را افزایش میدهد.
انتقال جنین تک
در این روش فقط یک جنین به رحم منتقل میشود تا ریسک بارداری چندقلویی کاهش یابد و در زنانی با جنین با کیفیت بالا و شرایط رحم مناسب توصیه میشود، SET باعث کاهش عوارض بارداری چندقلویی، زایمان زودرس و مشکلات جنینی میشود و با انتخاب جنین مناسب و رعایت مراقبت های پیش و پس از انتقال، شانس موفقیت نزدیک به انتقال چندگانه، اما با ایمنی بالاتر است.
انتقال جنین چندگانه
دو یا چند جنین همزمان به رحم منتقل میشوند تا شانس بارداری افزایش یابد، اما ریسک بارداری چندقلویی، زایمان زودرس و عوارض مادر و جنین بیشتر میشود و این روش در زنانی با سابقه IVF ناموفق، کیفیت پایین جنینها یا سن بالاتر استفاده میشود و پزشک باید تعادل بین افزایش شانس موفقیت و کاهش خطرات چندقلویی را در نظر بگیرد.
انتقال جنین بلوستوسیت
در این روش، جنین به مرحله بلوستوسیت (روز پنجم یا ششم پس از لقاح) رشد داده میشود و سپس منتقل میشود و مزیت اصلی آن این است که جنین در مرحله پیشرفته رشد، آماده لانهگزینی است و شانس موفقیت بالاتری نسبت به انتقال جنین روز سوم دارد، با این حال نیاز به شرایط دقیق آزمایشگاهی و کیفیت بالا در رشد جنین وجود دارد.
علائم موفقیت انتقال جنین
علائم موفقیت انتقال جنین شامل موارد زیر هستند، البته باید توجه داشت که این علائم قطعیت ندارند و تنها نشانه های احتمالی هستند؛ تشخیص نهایی فقط با آزمایش بتا انجام میشود:
- بسیاری از زنان بعد از انتقال جنین احساس دردهای خفیف شبیه پریود یا سنگینی در ناحیه تحتانی شکم دارند که این دردها ناشی از لانهگزینی بوده و نشانه خوبی است، اما نبود آن هم طبیعی است.
- نوسان هورمونها بعد از انتقال باعث حساسیت، درد و کمی ورم در سینهها میشود و این علامت ناشی از مصرف داروهای هورمونی هم است، بنابراین قطعیت ندارد.
- ترشحات سفید یا شفاف بدون بو و بدون خارش، به دلیل تغییرات هورمونی اتفاق میافتد و نشانهای از آماده شدن رحم برای لانهگزینی است.
- لکه بینی قهوهای یا صورتی کم مقدار به دلیل لانهگزینی جنین است، اما اگر لکهبینی شدید باشد یا همراه با درد زیاد باشد، نیاز به بررسی دارد.
- افزایش طبیعی پروژسترون در اوایل بارداری باعث خواب آلودگی، بیحالی و کمبود انرژی میشود.
- تهوع خفیف یا بیاشتهایی، این علامت خیلی زود بروز نمیکند، اما برخی افراد از چند روز بعد دچار تهوع خفیف یا کاهش اشتها میشوند.
- اگر قبل از انتقال دمای بدن را ثبت کردهاید، ادامه افزایش یا ثابت ماندن دمای پایه نشانه موفقیت است.
- احساس کشیدگی یا پری در ناحیه شکم که گاهی به دلیل تغییرات هورمونی و آمادگی رحم برای حمایت از بارداری رخ میدهد.
درمان نازایی با انتقال جنین
دلایل عدم موفقیت انتقال جنین
عدم موفقیت انتقال جنین به ترکیبی از عوامل مربوط به جنین، رحم و شرایط هورمونی برمیگردد و یکی از مهمترین دلایل، کیفیت پایین یا مشکلات ژنتیکی جنین است که مانع لانهگزینی میشود و از طرفی، آندومتر نازک، التهاب رحم، وجود پولیپ یا فیبروم نیز جایگیری جنین را مختل میکند.
اختلالات هورمونی مثل کمبود پروژسترون، مشکلات تیروئید یا پرولاکتین بالا نیز نقش مهمی دارند و سبک زندگی ناسالم مانند استرس، سیگار، چاقی یا کمبود ویتامینها نیز شانس موفقیت را کاهش میدهد، در برخی موارد نیز علت مشخصی پیدا نمیشود و شکست، “نامشخص” در نظر گرفته میشود.
احتمال موفقیت انتقال جنین چقدر است؟
احتمال موفقیت انتقال جنین به عوامل مختلفی مثل سن مادر، کیفیت جنین، وضعیت رحم و شرایط هورمونی بستگی دارد؛ بنابراین یک عدد ثابت برای همه وجود ندارد، اما به طور میانگین:
میانگین شانس موفقیت انتقال جنین
| سن | درصد موفقیت |
| زیر ۳۵ سال | حدود ۴۰ تا ۵۵ درصد |
| ۳۵ تا ۳۷ سال | حدود ۳۰ تا ۴۵ درصد |
| ۳۸ تا ۴۰ سال | حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد |
| بیشتر از ۴۰ سال | ۱۰ تا ۲۰ درصد |
عوامل افزایش دهنده موفقیت
- کیفیت بالای جنین بهویژه بلاستوسیست
- آندومتر مناسب بین ۸ تا ۱۲ میلیمتر
- پروژسترون کافی و تنظیم هورمونها
- انتقال بدون دردسر و تحریک رحمی
- خواب کافی، عدم مصرف سیگار، تغذیه مناسب
بارداری با انتقال مثبت جنین
چه نکات مراقبتی را باید بعد از انتقال جنین رعایت کرد؟
بعد از انتقال جنین رعایت نکات مراقبتی شانس لانهگزینی و موفقیت بارداری را افزایش میدهد:
- استراحت کافی داشته باشید، اما نیازی به بستر مطلق نیست و راه رفتن سبک مجاز است.
- از ورزش های سنگین، دویدن، وزنه برداری و فعالیت هایی که فشار شکمی ایجاد میکنند، خودداری کنید.
- داروهای تجویز شده توسط پزشک مثل پروژسترون یا استروژن را منظم مصرف کنید.
- هیچ دارویی را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید.
- تغذیه سالم بعد از انتقال جنین، متعادل و حاوی پروتئین، ویتامین ها و میوه و سبزیجات داشته باشید.
- از مصرف الکل و سیگار خودداری کنید.
- نوشیدن آب کافی برای حفظ هیدراتاسیون مفید است.
- معمولا پزشکان توصیه میکنند تا روزهای اولیه از نزدیکی جنسی خودداری کنید، مگر اینکه پزشک دستور متفاوتی داده باشد.
- خونریزی شدید، درد شدید شکم، تب یا ترشحات غیرطبیعی را سریع به پزشک اطلاع دهید.
- برای تشخیص موفقیت بارداری، آزمایش خون بتا را در زمان تعیین شده ۱۲ تا ۱۴ روز بعد از انتقال انجام دهید.
انتقال جنین عوارضی به همراه دارد؟
انتقال جنین ایمن است و اکثر زنان بدون مشکل آن را پشت سر میگذارند، با این حال عوارض خفیف و موقتی مثل درد یا گرفتگی خفیف شکم، لکهبینی جزئی یا ترشحات واژینال کم رخ میدهد که طبیعی است و عوارض نادر شامل عفونت رحمی، انقباض شدید رحم یا عوارض ناشی از داروهای هورمونی مثل سردرد و تهوع است و بیشتر این مشکلات خودبهخود برطرف میشوند، اما در صورت خونریزی شدید، درد شدید، تب یا ترشحات بدبو باید فورا با پزشک تماس گرفت و رعایت نکات مراقبتی بعد از انتقال شانس موفقیت را افزایش میدهد.
سوالات متداول
معمولا در روزهای اولیه توصیه نمیشود، مگر اینکه پزشک نظر متفاوتی داشته باشد.
انتقال جنین بدون درد است و تنها فشار یا گرفتگی خفیف شکم احساس میشود و درد شدید نادر است و بیشتر افراد به راحتی آن را تحمل میکنند.
در نهایت…
انتقال جنین مرحلهای حساس از IVF است که موفقیت آن به کیفیت جنین، وضعیت رحم، هورمونها و سبک زندگی بستگی دارد، رعایت نکات مراقبتی، استراحت مناسب و مصرف منظم داروها شانس لانهگزینی را افزایش میدهد و علائم احتمالی موفقیت وجود دارند اما تشخیص قطعی تنها با آزمایش بتا امکانپذیر است؛ اکثر عوارض خفیف و موقتی هستند و با پیگیری پزشکی قابل کنترلاند.
