فیبروم رحم یا میوم، توده‌ای غیرسرطانی است که از عضله رحم رشد می‌کند. بسیاری از فیبروم‌ها کوچک و بدون علامت هستند، اما بعضی از آن‌ها خونریزی شدید قاعدگی، درد لگن یا مشکل در باروری و بارداری ایجاد می‌کنند. فیبروم رحم همیشه به درمان نیاز ندارد؛ تصمیم درمان به اندازه و محل فیبروم، شدت علائم و برنامه فرد برای بارداری بستگی دارد. علت دقیق ایجاد آن مشخص نیست، اما هورمون‌ها و زمینه ژنتیکی در رشد آن نقش دارند.
فیبروم رحم چیست و چه تفاوتی با میوم دارد؟
فیبروم رحم و میوم دو نام برای یک توده خوش‌خیم هستند که از بافت عضلانی رحم ایجاد می‌شود. این توده‌ها می‌توانند درون دیواره رحم، به سمت حفره رحم یا روی سطح خارجی آن رشد کنند. فیبروم‌ها به‌ندرت در دهانه رحم دیده می‌شوند. محل قرارگیری آن‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا بر علائم، احتمال اثرگذاری بر باروری و انتخاب روش درمان تأثیر می‌گذارد.
فیبروم رحم در سنین باروری بیشتر دیده می‌شود و بسیاری از افراد تا زمانی که سونوگرافی انجام ندهند، از وجود آن آگاه نیستند. فیبروم‌های کوچک اغلب علامت مشخصی ندارند. اگر فیبروم بزرگ شود یا در محل خاصی قرار بگیرد، خونریزی قاعدگی شدید، درد لگن، احساس فشار، کم‌خونی یا مشکل در باروری ایجاد می‌کند. شدت علائم فقط به اندازه فیبروم وابسته نیست و محل آن نیز مهم است. فیبروم رحم ارتباط مستقیمی با نوع زایمان‌های قبلی ندارد. زایمان طبیعی یا سزارین به‌تنهایی علت ایجاد فیبروم محسوب نمی‌شوند.
علت ایجاد فیبروم رحم چیست؟
هنوز علت اصلی ایجاد این بیماری ناشناخته است. اما ژنتیک، هورمون‌ها، رژیم غذایی و استرس یا ترکیبی از همه ی این موارد ممکن است نقش داشته باشد.
- هورمون‌های استروژن و پروژسترون که مسئول تنظیم چرخه قاعدگی هستند، می‌توانند رشد فیبروم‌ها را تحریک کنند. به‌ویژه، در دوران بارداری که میزان استروژن افزایش می‌یابد، فیبروم‌ها ممکن است بزرگ‌تر شوند.
- سابقه خانوادگی یکی از عوامل مهم است. اگر در خانواده فردی سابقه فیبروم رحم وجود داشته باشد، احتمال بروز این بیماری در فرد بیشتر است.
- تحقیقات نشان داده‌اند که زنان سیاه‌پوست بیشتر از زنان سایر نژادها به فیبروم رحم مبتلا می‌شوند و این فیبروم‌ها معمولاً بزرگ‌تر و در سنین پایین‌تر ایجاد می‌شوند.
- فیبروم‌ها بیشتر در زنان ۳۰ تا ۴۰ ساله شایع هستند و پس از یائسگی که سطح هورمون‌ها کاهش می‌یابد، اندازه آن‌ها معمولاً کوچک‌تر می‌شود.
- چاقی و رژیم غذایی غنی از چربی‌ها ممکن است خطر ابتلا به فیبروم رحم را افزایش دهد. همچنین، عدم فعالیت بدنی و داشتن سبک زندگی ناسالم نیز می‌تواند بر رشد فیبروم‌ها تأثیر بگذارد.
- برخی از مواد شیمیایی محیطی که در محصولات بهداشتی یا غذایی یافت می‌شوند، ممکن است به رشد فیبروم‌ها کمک کنند، اما این مورد هنوز نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.
استروژن و پروژسترون در رشد فیبروم‌ها نقش دارند. به همین دلیل، فیبروم‌ها در سال‌های باروری فعال‌تر هستند و در بارداری گاهی بزرگ‌تر می‌شوند. پس از یائسگی، با کاهش سطح هورمون‌ها، اندازه بسیاری از فیبروم‌ها کمتر می‌شود. با این حال، هر تغییر جدید یا رشد توده پس از یائسگی باید توسط پزشک بررسی شود.
انواع فیبروم رحم
فیبروم های رحمی به چهار نوع تقسیم می شوند:
فیبروم‌های زیر مخاطی
این نوع فیبروم‌ها در زیر پوشش داخلی رحم (مخاط رحم) رشد می‌کنند و می‌توانند بر روی جریان خون قاعدگی تأثیر گذاشته و باعث خونریزی شدید و درد شوند. همچنین ممکن است بر بارداری تأثیر بگذارند.
فیبروم‌های عضلانی
این فیبروم‌ها در دیواره عضلانی رحم رشد می‌کنند و شایعترین نوع فیبروم‌ها هستند. آن‌ها باعث درد و خونریزی غیرطبیعی شده، اما معمولاً تأثیر کمی بر باروری دارند.
فیبروم‌های ساب سراوس
این فیبروم‌ها در بیرون رحم و در سطح خارجی آن قرار دارند، می‌توانند باعث فشار بر روی ارگان‌های دیگر مانند مثانه یا روده شوند و درد و ناراحتی ایجاد کنند.
فیبروم‌های پیوندی
این فیبروم‌ها به‌صورت ساقه‌دار از دیواره رحم آویزان هستند و می‌توانند در داخل رحم یا خارج آن قرار گیرند. این نوع فیبروم‌ها ممکن است به‌طور موقت پیچ بخورند و درد ایجاد کنند.
علائم فیبروم رحم؛ چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
علائم فیبروم رحمی عبارتند از:
- خونریزی سنگین و دردناک در زمان قاعدگی
- خونریزی در بین دو سیکل قاعدگی
- فشار، درد یا احساس پری در قسمت زیر شکم
- رحم بزرگ یا شکم بزرگ
- یبوست
- تکرر ادرار یا ناتوانی در تخلیه کامل مثانه
- درد هنگام آمیزش جنسی
- ناباروری یا سقط مکرر جنین
- کم خونی (به دلیل از دست دادن خون زیاد در طول قاعدگی)
نحوه تشخیص فیبروم رحم
تشخیص فیبروم رحم از طریق ترکیب تاریخچه پزشکی، معاینه فیزیکی و آزمایش‌های تصویربرداری انجام می‌شود.
پزشک ابتدا از شما درباره علائم و سابقه پزشکی‌تان سوال می‌کند. علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی قاعدگی، درد لگنی، فشار بر مثانه یا روده، یا مشکلات بارداری پزشک را به سمت احتمال فیبروم رحم هدایت می‌کند.
در معاینه لگنی، پزشک رحم شما را بررسی کرده تا بزرگ‌تر از اندازه طبیعی بودن آن یا وجود توده‌های قابل لمس را تشخیص دهد. این معاینه می‌تواند به شناسایی فیبروم‌های بزرگ کمک کند.
مابقی روش های تشخیصی عبارتند از:
سونوگرافی
یکی از روش‌های رایج برای تشخیص فیبروم رحم، سونوگرافی است. این روش از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری از رحم استفاده می‌کند و به پزشک کمک می‌کند تا فیبروم‌ها را مشاهده کرده و اندازه، تعداد و موقعیت آن‌ها را ارزیابی کند.
هیستروسونوگرافی
در این روش، به‌طور همزمان از سونوگرافی و محلول نمکی برای بررسی دقیق‌تر رحم استفاده می‌شود. این روش به شناسایی فیبروم‌های زیر مخاطی کمک می‌کند که در سونوگرافی معمولی ممکن است دیده نشوند.
هیستروسکوپی
در هیستروسکوپی، یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر با دوربینی کوچک (هیستروسکوپ) از طریق دهانه رحم به داخل رحم وارد می‌شود تا فیبروم‌ها و سایر مشکلات رحم مشاهده شوند. این روش بیشتر برای تشخیص فیبروم‌های زیر مخاطی یا پیوندی کاربرد دارد.
ام‌آر‌آی (MRI)
اگر پزشک نیاز به ارزیابی دقیق‌تری داشته باشد، ممکن است از ام‌آر‌آی استفاده کند. این روش تصویربرداری جزئیات بیشتری از فیبروم‌ها و محل دقیق آن‌ها را نشان می‌دهد و در تصمیم‌گیری برای درمان مفید است.
چه کسانی در معرض خطر ابتلا به فیبروم رحم هستند؟
فیبروم رحم در سنین باروری شایع‌تر است و احتمال بروز آن در دهه‌های ۳۰ و ۴۰ زندگی افزایش می‌یابد. پس از یائسگی، بسیاری از فیبروم‌ها کوچک‌تر می‌شوند؛ با این حال، هر توده یا خونریزی جدید پس از یائسگی نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. سابقه خانوادگی، شروع زودتر قاعدگی، اضافه‌وزن و برخی عوامل سبک زندگی با افزایش احتمال فیبروم ارتباط دارند. این عوامل به‌تنهایی به معنی ابتلای قطعی نیستند.
- شروع قاعدگی در سن پایین
- مصرف داروهای ضد بارداری
- فقر ویتامین D و علل ارثی
- مصرف بیش از حد گوشت قرمز
- مصرف پایین سبزیجات و میوه و محصولات لبنی
- مصرف الکل
آیا فیبروم رحم خطرناک است؟
اکثر فیبروم ها که در رحم تشکیل می شوند، ابعاد کمی داشته و کوچک هستند که در صورت شناسایی و تشخیص به صورت اتفاقی طی سونوگرافی وجودشان محرز می شود که به دلیل عدم نشانه و علامت، درمان به خصوصی نیاز نیست و تنها لازم است بیمار به منظور کنترل ابعاد فیبروم ها، هر ۳ الی ۶ ماه یک بار به مطب متخصص زنان در غرب تهران مراجعه نماید تا در صورت شدت گرفتن بیماری تمام مراحل درمانی به درستی پیش بروند.
در صورت پیدایش نشانه های آزاردهنده ای همچون درد شکمی و اختلال در عادت ماهانه باید بیماری را جدی گرفته و درمان فیبروم رحم را انجام داد. در مورد فیبروم های بزرگ و دارای علائم شدید، بهترین درمان و تکمیل بهبودی، برداشت کامل فیبروم و یا میومکتومی طی عمل جراحی است.
سوالات متداول
فیبروم های رحمی معمولاً زمانی نیاز به درمان دارند که باعث ایجاد علائم دردناکی مانند: کم خونی ناشی از خونریزی شدید فیبروم، کمردرد مداوم یا احساس فشار در قسمت تحتانی شکم، مشکل در باردار شدن یا در هنگام بارداری شوند.
این تومورها معمولاً سرطانی (خوش خیم) نیستند و شایعترین تومور غیرسرطانی در زنان هستند. اما می تواند علائم مختلفی مانند درد و خونریزی شدید و نامنظم رحمی را ایجاد کند. گاهی اوقات، فرد هیچ علامتی ندارد.
زنان مبتلا به فیبروم های بزرگ احساس سنگینی یا فشار در قسمت پایین شکم یا لگن خود می‌کنند. اغلب این به عنوان یک ناراحتی مبهم و مزمن شرح داده می شود. گاهی اوقات، رحم بزرگ شده و به همین دلیل دراز کشیدن، خم شدن یا ورزش همراه با درد و احساس ناراحتی است. همچنین شما دردهای مزمن لگنی را ممکن است تجربه کنید.
فیبروم رحم یک بیماری رایج در بین خانم ها است که در آن تومورهای جامد در رحم و روی رحم ایجاد می شوند. فیبروم ها معمولا سرطانی نیستند و خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش نمی دهند.
در نهایت…
فیبروم رحم توده‌ای غیرسرطانی در عضله رحم است که گاهی هیچ علامتی ندارد و گاهی با خونریزی شدید قاعدگی، درد یا مشکلات باروری همراه می‌شود. درمان برای همه افراد ضروری نیست و بر اساس علائم، محل و اندازه فیبروم و برنامه بارداری تعیین می‌شود. در صورت خونریزی شدید، درد مداوم، کم‌خونی یا نگرانی درباره بارداری، ارزیابی توسط متخصص زنان ضروری است. دکتر غزاله موسوی زاده می‌تواند پس از معاینه و بررسی تصویربرداری، درباره نیاز به پیگیری یا درمان تصمیم‌گیری کند.
