پرولاکتین یکی از هورمون های حیاتی در بدن زنان است که نقش مهمی در بارداری و شیردهی ایفا میکند و این هورمون چگونه سلامت مادر و رشد جنین را تضمین میکند و چرا سطح مناسب آن تا این حد اهمیت دارد؟ افزایش یا کاهش پرولاکتین مشکلاتی در باروری، رشد جنین یا تولید شیر ایجاد میکند، در این مقاله به بررسی عملکرد پرولاکتین در دوران بارداری، میزان طبیعی آن و اثرات اختلالات این هورمون پرداخته و پاسخ این سؤالها را خواهید یافت.
پرولاکتین چیست؟
پرولاکتین هورمونی است که عمدتا توسط غده هیپوفیز تولید میشود و نقش اصلی آن در زنان کنترل شیردهی و آمادهسازی بدن برای بارداری است و این هورمون رشد غدد پستانی، ترشح شیر و حمایت از سلامت مادر و جنین را تنظیم میکند و سطح پرولاکتین تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند استرس، خواب و داروها قرار میگیرد و افزایش یا کاهش آن باعث اختلالات باروری میشود.
چرا پرولاکتین برای بارداری ضروری است؟
پرولاکتین برای بارداری ضروری است زیرا نقشی کلیدی در آماده سازی بدن مادر و حمایت از روند بارداری ایفا میکند، این هورمون با تحریک رشد غدد پستانی بدن را برای شیردهی بعد از زایمان آماده میسازد و در عین حال به تنظیم تعادل هورمونی و تثبیت بارداری کمک میکند و پرولاکتین همچنین در رشد و تکامل جنین نقش غیرمستقیم دارد و کاهش یا افزایش غیرطبیعی آن بر باروری و سلامت بارداری تأثیر میگذارد.
میزان طبیعی پرولاکتین در بارداری
سطح پرولاکتین در دوران بارداری به طور طبیعی افزایش مییابد و این افزایش برای آماده سازی بدن مادر جهت شیردهی ضروری است، مقادیر طبیعی آن به صورت زیر گزارش میشود البته بسته به آزمایشگاه و واحد اندازهگیری کمی متفاوت است:
- زنان غیر باردار حدود ۲ تا ۲۵ نانوگرم بر میلیلیتر
- سه ماهه اول بارداری حدود ۳۰ تا ۱۰۰ ng/mL
- سه ماهه دوم بارداری حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ ng/mL
- سه ماهه سوم بارداری به ۳۰۰ تا ۴۰۰ ng/mL یا حتی بیشتر میرسد.
این افزایش طبیعی ناشی از ترشح بیشتر استروژن و تحریک غده هیپوفیز است و نشان دهنده آمادگی بدن برای تولید شیر پس از زایمان است.
بیشتر بخوانید: آزمایش های دوره بارداری
راهکارهای کنترل پرولاکتین در بارداری
راهکارهای کنترل پرولاکتین در بارداری به شرایط مادر و علت تغییرات این هورمون بستگی دارد و به طور کلی:
پیگیری منظم پزشکی
زنانی که سابقه پرولاکتینوما یا اختلالات هورمونی دارند باید در طول بارداری تحت نظر پزشک باشند، ویزیت های دورهای کمک میکند تغییرات سطح پرولاکتین و اثرات آن بر بینایی یا سلامت مادر به موقع شناسایی و مدیریت شود.
دارو درمانی در شرایط خاص
اگر پرولاکتینوما بزرگ باشد یا علائم شدید مانند سردرد و اختلال دید ایجاد کند، پزشک داروهای آگونیست دوپامین مثل بروموکریپتین را حتی در بارداری ادامه میدهد تا رشد تومور کنترل شود و مصرف دارو باید فقط زیر نظر پزشک انجام شود.
تصویربرداری و معاینات دورهای
در صورت بروز علائم مشکوک، انجام MRI و معاینه چشم ضروری است تا رشد احتمالی تومور هیپوفیز بررسی شود و این اقدام به پزشک امکان میدهد خطرات احتمالی را پیش بینی کرده و در صورت نیاز، درمان مناسب را آغاز میکند.
مدیریت سبک زندگی
عواملی مانند استرس زیاد و کمبود خواب سطح پرولاکتین را افزایش میدهند و با رعایت بهداشت خواب، کاهش اضطراب و پرهیز از مصرف داروهایی که ترشح پرولاکتین را تحریک میکنند، میتوان به کنترل سطح هورمون کمک کرد.
بیشتر بخوانید: تغییرات واژن در بارداری
تغذیه متعادل
رژیم غذایی سرشار از پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی به تعادل هورمونی بدن کمک میکند و مصرف غذاهای سالم در دوران بارداری علاوه بر کنترل هورمون ها، سلامت عمومی مادر و رشد طبیعی جنین را نیز تضمین میکند.
بیشتر بخوانید: تهوع و استفراغ بارداری
پرولاکتین بالا چه عوارضی برای مادر و جنین دارد؟
پرولاکتین بالا در بارداری اگر از محدوده طبیعی فراتر رود و ناشی از بیماری یا پرولاکتینوما باشد، عوارضی برای مادر و گاهی به طور غیرمستقیم برای جنین ایجاد میکند:
عوارض برای مادر:
- اختلالات قاعدگی و ناباروری پیش از بارداری، پرولاکتین بالا تخمک گذاری را مختل میکند و شانس بارداری را کاهش میدهد.
- رشد پرولاکتینوما در دوران بارداری بر اعصاب بینایی فشار وارد میکند.
- تعادل سایر هورمونها به هم میخورد و نیاز به پیگیری دارد.
- سطح غیرطبیعی پرولاکتین روند طبیعی شیردهی را مختل میکند.
عوارض برای جنین:
پرولاکتین بالا به طور مستقیم به جنین آسیب نمیزند، اما اگر باعث نیاز به مصرف دارو یا مداخله پزشکی شود، به طور غیرمستقیم اثر دارد و در موارد نادر و شدید، رشد تومور هیپوفیز شرایط پرخطر برای بارداری ایجاد میکند و سلامت جنین را تهدید مینماید.
سوالات متداول
بله، پرولاکتین نقش اصلی در شیردهی دارد، این هورمون پس از زایمان با تحریک غدد پستانی باعث تولید شیر میشود و هر بار مکیدن نوزاد، ترشح پرولاکتین را افزایش میدهد.
پرولاکتین پایین تخمکگذاری و باروری را مختل میکند و در دوران بارداری موجب کاهش رشد غدد پستانی و مشکلات شیردهی پس از زایمان میشود.
در نهایت…
پرولاکتین هورمونی حیاتی در دوران بارداری است که با آماده سازی پستان ها برای شیردهی و تنظیم تعادل هورمونی، سلامت مادر و رشد جنین را تضمین میکند، افزایش یا کاهش غیرطبیعی آن باعث ناباروری، اختلال در بارداری یا مشکلات شیردهی میشود و پیگیری پزشکی، آزمایش های دورهای و مدیریت صحیح سبک زندگی و تغذیه، کلید حفظ سطح مناسب پرولاکتین و اطمینان از یک بارداری سالم است.
