فریز تخمک چیست و چه زمانی باید انجام شود؟

می‌توان زمان را برای حفظ شانس باروری متوقف کرد؟ بسیاری از زنان به دلایل مختلف مانند ادامه تحصیل، شرایط شغلی، نداشتن شرایط مناسب برای بارداری یا برخی مشکلات پزشکی، تصمیم به تأخیر انداختن بارداری دارند، فریز تخمک روشی است که با حفظ تخمک‌ های سالم در سنین پایین‌تر، امکان استفاده از آن‌ها در سال‌ های آینده را فراهم می‌کند، اما این روش چگونه انجام می‌شود و چه افرادی باید از آن بهره‌مند شوند؟ در این مقاله با مراحل، مزایا، محدودیت‌ ها و نکات مهم فریز تخمک آشنا می‌شوید.

علت فریز تخمک

فریز تخمک روشی است که به زنان امکان می‌دهد تخمک‌ های سالم خود را در زمان مناسب‌ تری ذخیره کرده و در آینده برای بارداری از آن‌ها استفاده کنند و دلایل مختلفی باعث می‌شود فرد یا بهترین متخصص ناباروری در تهران، این روش را پیشنهاد دهد؛ از حفظ باروری در برابر کاهش کیفیت تخمک‌ها گرفته تا شرایط پزشکی خاص و مهم‌ترین علت‌ های فریز تخمک عبارت‌اند از:

به تعویق انداختن بارداری

برخی زنان به دلیل ادامه تحصیل، پیشرفت شغلی، شرایط اقتصادی، پیدا نکردن شریک مناسب یا آمادگی نداشتن برای فرزندآوری، تصمیم می‌گیرند بارداری را به سال‌ های آینده موکول می‌کنند، با افزایش سن، تعداد و کیفیت تخمک‌ ها کاهش پیدا می‌کند؛ بنابراین فریز تخمک در سنین پایین‌تر فرصتی برای حفظ شانس باروری در آینده فراهم می‌کند.

کاهش ذخیره تخمدان

با افزایش سن، به‌ خصوص پس از ۳۵ سالگی، ذخیره تخمدان و کیفیت تخمک‌ ها به‌ تدریج کاهش می‌یابد و برخی زنان که احتمال کاهش سریع‌تر ذخیره تخمدان در آن‌ها وجود دارد، با نظر پزشک برای حفظ تخمک‌ های سالم اقدام می‌کنند تا در آینده گزینه‌ های بیشتری برای بارداری دارند.

ابتلا به بیماری‌ ها

برخی مشکلات پزشکی مانند بعضی بیماری‌ های تخمدان، اندومتریوز یا شرایطی که نیاز به جراحی تخمدان دارند، در آینده بر توانایی باروری تأثیر می‌گذارند و در چنین مواردی، پزشک فریز تخمک را به‌ عنوان روشی برای حفظ قدرت باروری پیشنهاد می‌کند.

برخی درمان‌ ها مانند شیمی‌ درمانی یا پرتودرمانی عملکرد تخمدان‌ها را تحت تأثیر قرار داده و باعث کاهش یا از بین رفتن ذخیره تخمدان می‌شوند، در این شرایط، فریز تخمک پیش از شروع درمان به حفظ امکان باروری پس از پایان دوره درمان کمک می‌کند.

داشتن سابقه خانوادگی

زنانی که در خانواده آن‌ها سابقه یائسگی زودرس یا کاهش زودهنگام عملکرد تخمدان وجود دارد، با نگرانی بیشتری درباره آینده باروری خود مواجه هستند، بررسی وضعیت ذخیره تخمدان و در صورت نیاز فریز تخمک راهکاری برای کاهش این نگرانی است.

درمان‌های کمک‌ باروری در آینده

برخی زنان ترجیح می‌دهند تخمک‌ های خود را در شرایط مناسب ذخیره کنند تا در صورت نیاز به روش‌ های درمان ناباروری مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF)، امکان استفاده از تخمک‌ های جوان‌تر و باکیفیت‌تر وجود دارد، البته موفقیت این روش به عوامل مختلفی مانند سن هنگام فریز، تعداد تخمک‌ های ذخیره‌ شده و شرایط فرد بستگی دارد.

اقدامات قبل از فریز تخمک

پیش از انجام این کار، اقدامات و بررسی‌ های دقیقی لازم است تا شرایط بدنی و باروری فرد ارزیابی و فرآیند به‌ درستی برنامه‌ریزی شود، مهم‌ترین اقدامات عبارتند از:

• بررسی اهداف فرد از فریز تخمک
• آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون‌ هایی مثل AMH، FSH، LH و استرادیول
• بررسی تعداد و اندازه فولیکول‌ های آنترال
• ارزیابی سلامت تخمدان‌ها و رحم
• آزمایش خون کامل، بررسی عملکرد کبد، کلیه و تیروئید
• تست بیماری‌ های عفونی مثل HIV، هپاتیت B و C

نحوه فریز تخمک به چه صورت است؟

فریز تخمک یک فرآیند چند مرحله‌ای است که با هدف برداشت و نگهداری تخمک‌ های سالم برای استفاده در آینده انجام می‌شود، این روش تحت نظر متخصص زنان و ناباروری انجام شده و شامل بررسی‌ های اولیه، تحریک تخمدان، برداشت تخمک و انجماد آن‌ها است، مراحل اصلی فریز تخمک عبارت‌اند از:

ارزیابی اولیه و انجام آزمایش‌ها

در اولین مرحله، پزشک وضعیت باروری فرد را بررسی می‌کند، آزمایش‌ های هورمونی مانند بررسی ذخیره تخمدان، سونوگرافی واژینال برای ارزیابی تعداد فولیکول‌ها و بررسی سابقه پزشکی انجام می‌شود و این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کند تا میزان پاسخ تخمدان به داروهای تحریک‌ کننده را پیش‌ بینی کرده و مناسب‌ترین برنامه درمانی را برای هر فرد تنظیم می‌کند.

تحریک تخمدان با داروهای هورمونی

در این مرحله، برای افزایش تعداد تخمک‌ های قابل برداشت، داروهای هورمونی تزریقی تجویز می‌شود و این داروها باعث می‌شوند چندین فولیکول در تخمدان به‌ طور هم‌زمان رشد کنند، در طول این دوره، پزشک با انجام سونوگرافی‌های منظم و گاهی آزمایش خون، روند رشد فولیکول‌ها را بررسی می‌کند تا زمان مناسب برای برداشت تخمک مشخص شود.

تزریق داروی نهایی برای بلوغ تخمک‌ها

پس از اینکه فولیکول‌ها به اندازه مناسب رسیدند، دارویی برای تکمیل فرآیند بلوغ تخمک‌ها تزریق می‌شود، زمان تزریق این دارو اهمیت زیادی دارد، زیرا برداشت تخمک باید در فاصله زمانی مشخصی پس از آن انجام شود تا تخمک‌ها بیشترین کیفیت ممکن را داشته باشند.

برداشت تخمک از تخمدان

برداشت تخمک با روشی به نام پانکچر تخمدان انجام می‌شود، در این روش، پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال و یک سوزن مخصوص، تخمک‌ها را از فولیکول‌های تخمدان خارج می‌کند، این فرآیند کوتاه است و تحت بیهوشی یا آرام‌بخشی انجام می‌شود تا فرد درد یا ناراحتی قابل‌ توجهی احساس نکند.

ارزیابی و آماده‌ سازی تخمک‌ها برای انجماد

پس از برداشت، تخمک‌ها در آزمایشگاه تخصصی بررسی می‌شوند تا تخمک‌ های بالغ و مناسب برای فریز کردن انتخاب شوند و کیفیت و تعداد تخمک‌ های ذخیره‌ شده اهمیت زیادی در احتمال موفقیت استفاده از آن‌ها در آینده دارد.

انجماد سریع تخمک‌ها

در مرحله نهایی، تخمک‌ های انتخاب‌ شده با روش انجماد سریع یا ویتر‌یفیکیشن منجمد و در شرایط بسیار سرد نگهداری می‌شوند، این روش از تشکیل کریستال‌ های یخ داخل سلول جلوگیری کرده و به حفظ ساختار تخمک کمک می‌کند و تخمک‌ های فریز شده در آینده پس از ذوب شدن، برای لقاح و تشکیل جنین مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بعد از خارج کردن تخمک چه اتفاقی می افتد؟

فرد ظرف یک هفته به فعالیت های روزمره خود بازمی‌گردد، از رابطه جنسی محافظت نشده پرهیز می‌شود تا از بارداری ناخواسته پیشگیری شود و اگر علائم زیر مشاهده شود حتما به پزشک مراجعه شود:

–    تب بالاتر از 38.5 درجه
–    دل درد شدید
–    افزایش وزن بیشتر از 0.9 کیلوگرم در 24 ساعت
–    خونریزی شدید واژنی ( نیاز به بیشتر از دو پد در هر ساعت )
–    سختی در ادرار کردن

چه سنی برای فریز تخمک مناسب است؟

بهترین سن برای فریز تخمک معمولا بین ۲۵ تا ۳۵ سالگی است، در این بازه زمانی تخمک‌ها از نظر کیفیت و کمیت در بهترین حالت هستند و شانس موفقیت در بارداری آینده بیشتر است.

البته فریز تخمک پس از ۳۵ سالگی هم امکان‌پذیر است، اما با افزایش سن، تعداد و کیفیت تخمک‌ها کاهش می‌یابد و احتمال موفقیت پایین‌تر می‌رود و به همین دلیل، هرچه این اقدام زودتر و قبل از افت باروری انجام شود، نتیجه بهتری خواهد داشت.

فریز تخمک چه عوارضی دارد؟

• عوارض داروهای هورمونی (نفخ، تغییرات خلقی، حساسیت سینه‌ها)

• سندرم تحریک بیش‌ازحد تخمدان (OHSS)

• درد یا خونریزی خفیف پس از برداشت تخمک

• عفونت نادر در ناحیه تخمدان یا واژن

• آسیب احتمالی به تخمک هنگام انجماد یا یخ‌زدایی

• احتمال پایین موفقیت در برخی موارد بویژه در سنین بالا

میزان موفقیت بارداری با فریز تخمک

میزان موفقیت بارداری با استفاده از تخمک‌ های فریز شده به عوامل مختلفی بستگی دارد، اما به‌طور کلی آمارها نشان می‌دهند:

• برای زنان زیر ۳۵ سال، شانس بارداری پس از فریز تخمک حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد برای هر چرخه انتقال جنین است.

• برای زنان بین ۳۵ تا ۳۸ سال، میزان موفقیت کاهش یافته و بین ۳۰ تا ۴۰ درصد برآورد می‌شود.

• برای زنان بالای ۳۸ سال، شانس موفقیت به‌طور چشمگیری کم می‌شود (زیر ۲۰ درصد).

نکته مهم این است که سن هنگام فریز شدن تخمک بسیار تعیین‌کننده‌تر از سن هنگام استفاده از آن‌هاست.

فریز تخمک برای دختران مجرد امکانپذیر است؟

فریز تخمک برای دختران مجرد کاملا امکان‌پذیر است و امروزه یکی از دلایل رایج انجام این روش، حفظ باروری برای آینده در زنانی است که هنوز ازدواج نکرده‌اند یا قصد بارداری در حال حاضر ندارند، در واقع، بسیاری از زنان مجرد بین ۲۵ تا ۳۵ سال برای جلوگیری از افت کیفیت تخمک‌ها با افزایش سن، تصمیم به انجماد تخمک می‌گیرند تا در آینده و در صورت ازدواج، بتوانند از تخمک‌ های جوان‌تر خود استفاده کنند.

نکته: البته در ایران، این اقدام در مراکز مجاز و با رعایت ملاحظات شرعی و قانونی انجام می‌شود.

برای دریافت نوبت از دکتر غزاله موسوی زاده با شماره ۰۲۱۴۴۳۲۸۲۴۴ تماس بگیرید.

سوالات متداول

در نهایت…

فریز تخمک روشی موثر برای حفظ باروری زنان است، به‌ ویژه برای کسانی که به دلایل شخصی یا پزشکی قصد بارداری در سنین بالاتر را دارند و این روش با پیشرفت‌ های پزشکی، ایمن‌تر و قابل‌اعتمادتر شده و امکان داشتن فرزند بیولوژیک در آینده را فراهم می‌کند، البته باید با آگاهی کامل از مراحل، عوارض احتمالی و شانس موفقیت تصمیم‌گیری شود و سن مناسب، عامل کلیدی در اثربخشی این روش است.