عمل پانکچر یا تخمک کشی یکی از مراحل حیاتی در فرآیند لقاح آزمایشگاهی IVF است که نقش تعیین کنندهای در موفقیت باروری دارد، این عمل با هدف استخراج تخمک های بالغ از تخمدان انجام میشود تا در محیط آزمایشگاهی با اسپرم ترکیب شوند، شاید در نگاه اول کمی نگران کننده به نظر برسد، اما واقعیت این است که این روش کاملا ایمن، کم تهاجمی و بدون درد قابل انجام است، آگاهی از مراحل، مراقبت ها و جزئیات این عمل به کاهش اضطراب و افزایش شانس موفقیت درمان کمک میکند.
هدف از انجام عمل پانکچر
هدف از انجام عمل تخمک کشی، جمع آوری تخمک های بالغ از تخمدان است تا در فرآیند لقاح آزمایشگاهی یا IVF مورد استفاده قرار میگیرند، این عمل زمانی انجام میشود که تخمدان ها پس از مصرف داروهای تحریک کننده، چندین فولیکول حاوی تخمک تولید کرده باشند، تخمک های استخراج شده در آزمایشگاه با اسپرم ترکیب میشوند تا جنین تشکیل شود و علاوه بر این، پانکچر برای ارزیابی کیفیت و تعداد تخمک ها و تشخیص عملکرد تخمدان ها نیز کاربرد دارد و نقش کلیدی در درمان ناباروری ایفا میکند.
اقدامات قبل از عمل تخمک کشی
قبل از عمل تخمک کشی یا پانکچر لازم است برخی نکات رعایت شود که به شرح زیر هستند:
- رعایت ناشتایی به مدت ۶ تا ۸ ساعت پیش از عمل.
- مصرف داروهای تحریک تخمک گذاری طبق تجویز پزشک.
- تزریق هورمون HCG در زمان تعیین شده برای بلوغ نهایی تخمک ها.
- خودداری از مصرف عطر، کرم و لوازم آرایشی در روز عمل.
- آوردن مدارک و سوابق پزشکی به مرکز درمانی.
- اطلاع به پزشک در صورت وجود حساسیت دارویی یا بیماری خاص.
- پوشیدن لباس راحت و سبک در روز انجام عمل.
عمل تخمک کشی چگونه انجام می شود؟
عمل تخمک کشی یک عمل سرپایی و بدون نیاز به بستری طولانی است، در ادامه تمام مراحل رو بررسی خواهیم کرد:
آماده سازی و بی هوشی
پیش از شروع عمل، بیمار در اتاق عمل تحت بیهوشی سبک یا بیحسی قرار میگیرد تا هیچگونه درد یا ناراحتی احساس نکند، در این مرحله، علائم حیاتی بیمار کنترل میشود و شرایط لازم برای انجام پانکچر فراهم میگردد و هدف از این کار، ایجاد آرامش کامل و جلوگیری از انقباضات عضلانی هنگام ورود سوزن است.
هدایت با سونوگرافی واژینال
پزشک با استفاده از پروب سونوگرافی واژینال، موقعیت دقیق تخمدان ها و فولیکول های حاوی تخمک را شناسایی میکند، این روش به او اجازه میدهد تا سوزن را با دقت و ایمنی بالا وارد تخمدان کند، تصویر زنده سونوگرافی کمک میکند از آسیب به بافت های اطراف جلوگیری شود و تخمک ها به طور کامل استخراج شوند.
ورود سوزن پانکچر به فولیکول ها
سوزن باریکی که به دستگاه مکش متصل است، از طریق دیواره واژن به فولیکولها وارد میشود، این سوزن به صورت دقیق و کنترل شده مایع داخل فولیکول را که حاوی تخمک ها است، خارج میکند و بهترین متخصص زنان چندین فولیکول را تخلیه میکند تا بیشترین تعداد تخمک های سالم جمعآوری شود، این مرحله تنها چند دقیقه طول میکشد.
جمع آوری و انتقال تخمک ها به آزمایشگاه
مایع استخراج شده بلافاصله به آزمایشگاه جنین شناسی منتقل میشود، در آنجا متخصصان تخمک ها را از مایع فولیکولی جدا و بررسی میکنند تا از کیفیت و بلوغ آنها اطمینان حاصل شود و سپس تخمک های مناسب برای لقاح با اسپرم آماده میشوند و تحت شرایط کنترل شده نگهداری میگردند.
ریکاوری
پس از پایان تخمک کشی، بیمار به بخش ریکاوری منتقل میشود تا تحت نظر باشد، کمی درد یا احساس سنگینی در ناحیه شکم وجود دارد که طبیعی است، پس از ۱ تا ۲ ساعت استراحت، بیمار میتواند مرخص شود و به خانه بازگردد. توصیه میشود همان روز استراحت کامل انجام گیرد و از فعالیت سنگین پرهیز شود.
توصیه های تغذیه ای قبل از تخمک کشی
در طی فرآیند مصرف داروهای تحریک کننده تخمدان حالت هایی مشابه تهوع ، استفراغ ، یبوست و تغییر اشتها، لازم است رژیم غذایی خاصی اتخاذ شود، برخی از نکات تغذیه ای به شرح زیر هستند:
- مصرف سبزیجات برگ دار
- مصرف میوه های خانواده توت ها
- محدودکردن مصرف لبنیات
- استفاده از دانه های مغذی
- مصرف ماهی و آبزیان
- مصرف غذاهای سرشار از سلنیوم ، فولیک اسید و آنتی اکسیدان ها
- اجتناب از مصرف غذاهای فرآوری شده مانند سوسیس ، کالباس ، چیپس ، پفک و ….
- اجتناب از مصرف غذاهای آلرژی زا
- مصرف روغن های گیاهی سالم به خصوص روغن زیتون و روغن کنجد
- مصرف آب کافی
- اجتناب از نوشیدنی های کافئین دار مانند چای ،قهوه و کوکاکولا
خطرات عمل پانکچر
عمل پانکچر یا تخمک کشی بهطور کلی روشی ایمن و کمعارضه است، اما مانند هر عمل پزشکی خطرات محدودی به همراه دارد، آشنایی با این عوارض به بیمار کمک میکند تا در صورت بروز علائم غیرطبیعی، سریعتر اقدام کند:
درد و ناراحتی پس از عمل
پس از پانکچر، بسیاری از بیماران احساس درد خفیف یا سنگینی در ناحیه تحتانی شکم دارند و این درد ناشی از ورود سوزن به تخمدان ها و کشیدگی بافتها است، در اغلب موارد ظرف چند روز با مصرف مسکن های ساده و استراحت برطرف میشود و جای نگرانی ندارد.
خونریزی جزئی واژینال
خروج مقدار کمی خون پس از عمل طبیعی است و در اثر عبور سوزن از دیواره واژن رخ میدهد، این خونریزی نباید زیاد یا طولانی باشد و اگر خونریزی شدید، لخته دار یا همراه با درد باشد، باید فورا به بهترین متخصص IVF در تهران اطلاع داده شود تا از نبود آسیب داخلی اطمینان حاصل شود.
عفونت لگنی
یکی از عوارض احتمالی پانکچر، عفونت در ناحیه لگن یا تخمدانهاست این مشکل معمولاً در صورت عدم رعایت اصول استریل یا ضعف سیستم ایمنی رخ میدهد و علائم آن شامل تب، درد شدید شکمی و ترشحات غیرطبیعی است، پزشک برای پیشگیری، آنتی بیوتیک تجویز میکند.
آسیب به اندام های مجاور
در موارد نادر، سوزن پانکچر به مثانه، روده یا رگ های خونی آسیب جزئی وارد میکند و این عارضه به دلیل موقعیت نزدیک این اندام ها به تخمدان ها رخ میدهد، با هدایت سونوگرافی دقیق احتمال این آسیب بسیار پایین است و بدون عارضه بلندمدت بهبود مییابد.
سندروم تحریک بیش از حد تخمدان
در برخی زنان، تخمدان ها بیش از حد به داروهای تحریک تخمک گذاری واکنش نشان میدهند و این حالت موجب تورم، نفخ، تهوع، یا تجمع مایع در شکم میشود، در موارد خفیف با استراحت و مصرف مایعات کنترل میشود، اما در موارد شدید نیاز به مراقبت پزشکی دارد.
واکنش به داروی بیهوشی
بیهوشی در عمل پانکچر سبک و موقت است، اما در برخی بیماران باعث تهوع، سرگیجه یا افت فشار خون میشود، این علائم کوتاه مدت هستند و توسط تیم بیهوشی بهخوبی کنترل میشوند، پیش از عمل باید هرگونه سابقه آلرژی یا بیماری خاص به پزشک اطلاع داده شود.
بیشتر بخوانید: فریز تخمک چه زمانی انجام می شود؟
چه مراقبت هایی بعد از عمل تخمک کشی ضروری است؟
مراقبت های بعد از عمل پانکچر یا تخمککشی نقش مهمی در کاهش عوارض و تسریع بهبودی دارند، رعایت دقیق توصیه های زیر به حفظ سلامت و آماده سازی بدن برای ادامه فرآیند درمان ناباروری کمک میکند:
- بهتر است 24 ساعت اول بعد از عمل در منزل استراحت کنید و از انجام فعالیت های سنگین یا رانندگی خودداری نمایید.
- مصرف آب و مایعات سالم به جلوگیری از یبوست و کاهش نفخ کمک میکند.
- غذاهای سبک مانند سوپ، برنج و سبزیجات بخورید تا معده تحت فشار قرار نگیرد.
- برای جلوگیری از عفونت یا تحریک تخمدان ها باید از نزدیکی پرهیز شود.
- آنتی بیوتیک ها و مسکنها را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- در صورت تب، درد شدید، خونریزی زیاد یا تهوع مداوم سریعا به پزشک اطلاع دهید.
- پوشیدن لباس راحت و آزاد، تا از فشار روی شکم و ناحیه لگن جلوگیری شود.
- چند روز بعد از پانکچر، زمان انتقال جنین تعیین میشود که باید با دقت پیگیری گردد.
سوالات متداول
خیر، عمل پانکچر دردناک نیست زیرا تحت بیهوشی یا بیحسی کوتاه انجام میشود، پس از عمل کمی درد یا احساس سنگینی در شکم وجود دارد که موقتی و قابل کنترل است.
تعداد تخمک های جمع آوری شده در هر بار عمل بستگی به پاسخ تخمدان به داروهای تحریک دارد و بین ۸ تا ۱۵ تخمک بالغ قابل استخراج است.
در نهایت…
عمل پانکچر یا تخمک کشی مرحلهای حیاتی و ایمن در فرآیند IVF است که جمع آوری تخمک های بالغ را ممکن میسازد، با رعایت مراقبت های قبل و بعد از عمل و آگاهی از مراحل و خطرات، میتوان موفقیت درمان ناباروری را افزایش داد و عوارض را به حداقل رساند، این روش کم تهاجمی، سریع و مؤثر است و نقش تعیین کنندهای برای یک بارداری سالم دارد.
