برای بسیاری از زوجها، آرزوی داشتن فرزند گاهی با موانع پزشکی روبهرو میشود؛ اما آیا راهی برای برآورده شدن این آرزو وجود دارد؟ رحم اجارهای، یکی از روش های نوین کمک باروری است که در آن زنی دیگر بارداری را به جای مادر اصلی تجربه میکند و این روش به ویژه برای زنانی که به دلایل پزشکی امکان بارداری ندارند، امیدبخش است، اما این مسیر بدون چالش های اخلاقی، قانونی یا احساسی است؟ در ادامه، همه چیز را درباره مراحل، شرایط و واقعیت های رحم اجارهای بررسی میکنیم.
رحم اجاره ای چیست؟
رحم اجارهای روشی در حوزه درمان ناباروری است که در آن زنی به عنوان جایگزین یا مادر جانشین، بارداری و زایمان را به جای زن دیگری انجام میدهد، در این روش، جنین حاصل از تخمک و اسپرم والدین ژنتیکی یا اهداکنندگان از طریق لقاح آزمایشگاهی IVF به رحم زن جایگزین منتقل میشود، این روش برای زنانی بهکار میرود که به دلایل پزشکی قادر به بارداری یا نگهداری جنین نیستند، رحم اجارهای به صورت قراردادی و تحت شرایط قانونی خاصی انجام شود.
شرایط و دلایل استفاده از رحم اجارهای
استفاده از رحم اجارهای در شرایطی صورت میگیرد که زن به دلایل پزشکی قادر به بارداری یا حفظ جنین نباشد، برخی از دلایل رایج برای استفاده از این روش عبارتاند از:
نداشتن رحم یا برداشتن رحم
زنانی که به دلیل مشکلات مادرزادی فاقد رحم هستند یا رحم خود را به دلایل پزشکی مانند فیبروم های شدید، خونریزی های خطرناک یا سرطان رحم از دست دادهاند، یکی از اصلی ترین کاندیداهای رحم اجارهای هستند، این افراد تخمک سالم دارند اما امکان بارداری طبیعی برایشان وجود ندارد.
اختلالات شدید ساختاری رحم
در شرایطی مانند چسبندگی های شدید رحمی، نازکی دیواره رحم، فیبروم های بزرگ یا مشکلات دهانه رحم، امکان نگهداری جنین برای مادر بسیار کم است و این وضعیت منجر به سقط های مکرر یا عدم لانهگزینی میشود، رحم اجارهای در چنین مواردی کمک میکند جنین در محیطی سالم رشد کند و شانس بارداری موفق را افزایش میدهد و این روش برای زنانی که مشکلات ساختاری یا آسیب دیدگی رحم دارند بسیار مؤثر است.
سابقه سقطهای مکرر یا زایمان زودرس
زمانی که مادر چندین بار سقط جنین را تجربه میکند و هیچ علت پزشکی مشخصی پیدا نمیشود، پزشکان احتمال میدهند که رحم توانایی کافی برای ادامه بارداری ندارد و این مشکل به دلیل عوامل پنهان رحمی یا اختلالات ایمنی است، رحم اجارهای در این شرایط بهترین گزینه برای جلوگیری از سقط های مکرر و افزایش احتمال تولد نوزاد سالم است، زیرا محیط جدید رحم احتمال ادامه بارداری را بالا میبرد.
بیماریهای خطرناک در دوران بارداری
برخی بیماری ها مانند مشکلات شدید قلبی، فشار خون کنترل نشده، دیابت نوع پیشرفته، بیماری های کلیوی، لوپوس یا اختلالات انعقادی بارداری را برای جان مادر یا جنین خطرناک میکنند و در این شرایط، رحم اجارهای بهترین گزینه برای داشتن فرزند بیخطر است.
زنان بالای سن باروری یا یائسگی زودرس
برای زنانی که به دلیل سن بالای ۴۵ سال بارداری برایشان خطرناک است، رحم اجارهای یک گزینه مطمئن به حساب میآید، از آنجا که با افزایش سن، مشکلاتی مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری و خطر سقط بیشتر میشود، پزشکان توصیه میکنند روند بارداری توسط فرد دیگری انجام شود، در این حالت، تخمک از خود مادر یا اهداکننده است و سلامت مادر ژنتیکی حفظ میشود.
بیشتر بخوانید: درمان ناباروری
مراحل انجام فرآیند رحم اجارهای
فرآیند استفاده از رحم اجارهای یک مسیر تخصصی و چند مرحلهای است که نیاز به همکاری پزشکان، روانشناسان، و مشاوران حقوقی دارد، این مراحل باید با دقت و بر اساس پروتکل های علمی و قانونی انجام شوند تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود و در ادامه، مراحل اصلی این فرآیند شرح داده شدهاند:
بررسی و ارزیابی اولیه زوج متقاضی
ابتدا پزشک متخصص ناباروری وضعیت مادر، رحم، تخمدان ها و علل ناتوانی در بارداری را بررسی میکند و اگر ثابت شود که بارداری برای مادر خطرناک است یا امکان نگهداری جنین وجود ندارد، رحم اجارهای بهعنوان روش مناسب معرفی میشود و این مرحله شامل بررسی پرونده پزشکی، آزمایش های اولیه و تعیین رویکرد درمانی است.
انتخاب مادر جانشین
زن داوطلب باید از نظر سلامت جسمی، روانی، هورمونی و سابقه بارداری بررسی شود و مادر جایگزین باید سابقه یک بارداری سالم داشته باشد، از بیماری های جسمی و عفونی مهم دور باشد و شرایط روحی پایدار داشته باشد، این مرحله شامل آزمایش خون، سونوگرافی، مشاوره روانشناسی و تأیید نهایی پزشک است.
انجام مشاورههای روانشناسی و حقوقی
مشاوره روانشناسی برای هر دو طرف زوج متقاضی و مادر جانشین الزامی است تا از آمادگی روحی آنها اطمینان حاصل شود و همچنین، مشاور حقوقی باید قرارداد رسمی و حقوقی را بین طرفین تنظیم کند که شامل تعهدات، هزینهها، حقوق نوزاد، نحوه پیگیری بارداری و مسئولیتها پس از زایمان باشد.
تنظیم قرارداد قانونی
پس از تأیید مادر جایگزین، قرارداد رسمی بین طرفین تنظیم میشود و این قرارداد شامل تعهدات مالی، مسئولیت های مادر جایگزین، تعداد جنین انتقالی، نحوه مراقبتها، شرایط زایمان و تعیین وضعیت قانونی نوزاد است، حضور وکیل و مشاور حقوقی در این مرحله ضروری است تا از بروز اختلافات آینده جلوگیری شود.
انجام IVF و آمادهسازی رحم مادر جانشین
پزشک با داروهای تحریک تخمک گذاری، تخمدان های مادر ژنتیکی را برای برداشت تخمک آماده میکند و همزمان، پوشش داخلی رحم مادر جایگزین با داروهای هورمونی برای پذیرش جنین آماده میشود، این مرحله از نظر زمانی حساس است و هورمون ها باید هماهنگ باشند.
انتقال جنین و شروع بارداری
جنین منتخب، یک یا دو عدد، بدون نیاز به بیهوشی و از طریق یک پروسیجر ساده به رحم مادر جایگزین منتقل میشود و پس از انتقال، او باید چند روز استراحت و مراقبت های اولیه را انجام دهد و سپس با آزمایش خون (بتا) تأیید میشود که بارداری موفق بوده است.
پیگیری دوران بارداری
مادر جایگزین تحت نظر متخصص زنان در تهران قرار میگیرد و تمام مراقبت های بارداری بهطور منظم انجام میشود، سلامت او و جنین در طول دوران بارداری مرتب کنترل میشود و زوجین در جلسات سونوگرافی و چکاپها حضور دارند و روند بارداری را دنبال میکنند.
زایمان و تحویل نوزاد
پس از زایمان، نوزاد به والدین ژنتیکی تحویل داده میشود و معمولا طبق قرارداد، مادر جانشین هیچگونه ادعای قانونی نسبت به کودک ندارد، اقدامات قانونی برای ثبت نام کودک به نام والدین ژنتیکی انجام میشود.
برای دریافت نوبت از دکتر غزاله موسوی زاده با شماره 02144328244 تماس بگیرید.
شرایط پزشکی و قانونی مادر جایگزین
| شرایط پزشکی | شرایط قانونی |
| سن بین 21 تا 38 سالگی | تنظیم قرارداد حقوقی بین مادر جایگزین و والدین درخواست کننده |
| سابقه زایمان موفق | رضایت آگاهانه |
| بدون بیماریهای مزمن مانند دیابت، فشارخون بالا، بیماریهای قلبی یا مشکلات رحمی. | عدم ادعای فرزند |
| عدم مصرف مواد مخدر، الکل یا دخانیات | کسب مجوزهای لازم از مراجع ذیربط |
| رحم سالم و مناسب برای بارداری، بدون مشکلاتی مانند فیبروم یا عفونتهای مزمن | تضمین پوشش بیمهای برای مادر جایگزین در دوران بارداری و زایمان |
| انجام تستهای کامل خون، عفونتهای جنسی، HIV و سایر بیماریهای قابل انتقال | رعایت مسائل محرمانه و حفظ اطلاعات شخصی طرفی |
| آمادگی روانی | – |
چالشها و مسائل اخلاقی رحم اجاره ای
رحم اجارهای با وجود فواید فراوان، همراه با چالشها و مسائل اخلاقی متعددی است که توجه دقیق را میطلبد:
- یکی از بزرگترین دغدغهها حفظ حقوق مادر جایگزین است، نگرانی از استثمار یا فشارهای اقتصادی که موجب اجبار به انجام رحم اجارهای شود، وجود دارد.
- مسئله هویت و حق کودک به خصوص در مواردی که والدین ژنتیکی و مادر باردار متفاوت باشند، سوالبرانگیز است و ممکن است مشکلات قانونی و روانی به وجود آورد.
- تبدیل رحم اجارهای به یک تجارت سودآور، نگرانیهای اخلاقی را افزایش میدهد و باعث میشود فرآیند انسانی بارداری به کالایی تبدیل شود.
- اطمینان از اینکه مادر جایگزین با آگاهی کامل و بدون اجبار وارد این قرارداد شده است، از جنبه اخلاقی بسیار مهم است.
- ممکن است تضاد بین خواستههای والدین ژنتیکی و شرایط جسمانی یا روانی مادر جایگزین در طول بارداری به وجود آید.
- مادر جایگزین و کودک هر دو ممکن است با مشکلات روانی و عاطفی مواجه شوند که نیاز به حمایت روانشناسی دارد.
- نبود قوانین مشخص و جامع در بسیاری از کشورها، باعث بروز مشکلات حقوقی و اخلاقی متعددی میشود.
وضعیت قانونی رحم اجارهای در ایران
در جمهوری اسلامی ایران، رحم اجارهای به عنوان یک روش درمانی برای زوج های نابارور، تحت شرایط خاص و با رعایت ضوابط قانونی و شرعی، مجاز شناخته شده است، این فرآیند به طور رسمی در قانون اهدای جنین که در سال ۱۳۸۲ تصویب شد، مورد تایید قرار گرفته است و در حال حاضر در مراکز تخصصی درمان ناباروری تحت نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام میشود.
- انجام فرآیند رحم اجارهای تنها با رضایت کامل و آگاهانه تمامی طرفین زوجین و مادر جایگزین امکانپذیر است.
- پیش از آغاز فرآیند، لازم است مجوزهای قانونی از مراجع قضائی و شرعی دریافت شود تا تمامی مراحل مطابق با قوانین کشور انجام پذیرد.
- مادر جایگزین پس از زایمان، هیچگونه ادعایی در مورد سرپرستی و حضانت نوزاد ندارد و تمامی حقوق مربوط به کودک به والدین ژنتیکی واگذار میشود.
هزینههای مربوط به رحم اجارهای
هزینههای مربوط به رحم اجارهای شامل چند بخش اصلی میشود که باید قبل از شروع فرآیند در نظر گرفته شوند، اولین بخش هزینههای مربوط به مراحل پزشکی است که شامل انجام آزمایشها، درمانهای باروری، انتقال جنین و مراقبتهای دوران بارداری میشود، بخش دوم هزینههای مربوط به مادر جایگزین است که شامل دستمزد، مراقبتهای پزشکی و هزینههای مرتبط با سلامت او در طول بارداری است.
علاوه بر این، هزینههای مشاورههای حقوقی و روانشناسی نیز به منظور تضمین سلامت روانی و قانونی همه طرفین وجود دارد، همچنین هزینههای مربوط به تنظیم قرارداد رسمی و پیگیریهای قانونی نیز بخشی از کل هزینهها محسوب میشوند و در نهایت، هزینههای جانبی مانند مراجعات مکرر به مراکز درمانی و داروها نیز باید مد نظر قرار گیرد، میزان این هزینهها بسته به شرایط فردی، مرکز درمانی و منطقه جغرافیایی متفاوت است.
سوالات متداول
بله، تحت شرایط خاص و با رعایت قوانین و مقررات مشخص، رحم اجارهای در ایران مجاز است و باید از طریق مراجع قانونی انجام شود.
بله، طبق قانون فرزند متولد شده، از لحاظ قانونی متعلق به زوجی است که درخواست رحم اجارهای دادهاند.
تایید سلامت پزشکی، آزمایشهای تخصصی، قرارداد قانونی بین طرفین و مشاورههای روانشناسی از مدارک و مراحل مهم این فرآیند هستند.
معمولا خیر، هزینههای این فرآیند از طرف زوجین به صورت خصوصی پرداخت میشود و بیمهها پوشش نمیدهند.
در نهایت…
رحم اجارهای راهحلی موثر برای زوجهایی است که به دلایل پزشکی قادر به بارداری نیستند، این روش با رعایت شرایط پزشکی، قانونی و اخلاقی، فرصت تجربه والدینی را فراهم میکند، هرچند چالشها و پیچیدگیهایی دارد، اما با آگاهی کامل و مشاوره صحیح میتوان این مسیر را با موفقیت طی کرد و به آرزوی داشتن فرزند نزدیک شد.
