فریز تخمک چیست و چه زمانی باید انجام شود؟

فریز تخمک یا انجماد تخمک، روشی نوین در حوزه باروری است که به زنان امکان می‌دهد تخمک‌های خود را در سنین جوان‌تر و با کیفیت بالاتر ذخیره کنند تا در آینده، در صورت نیاز، برای بارداری از آن‌ها استفاده کنند و این روش به‌ویژه برای زنانی که به دلایل شغلی، تحصیلی یا پزشکی قصد به‌تعویق‌انداختن بارداری دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد، اما این روش می‌تواند تضمینی برای حفظ باروری در سال‌های آینده باشد؟

علت فریز تخمک

در صورتی که فرد برای بارداری آمادگی لازم را ندارد ولی در آینده قصد بارداری دارد می تواند با فریز کردن تخمک این امکان را فراهم آورد و بر خلاف فریز کردن تخمک بارور شده، نیازی به اسپرم ندارد زیرا تخمک ها قبل از فریز شدن نیازی به بارور شدن ندارند.

مهم‌ترین علل آن عبارتند از:

افزایش سن باروری

با افزایش سن، کیفیت و تعداد تخمک‌ها کاهش می‌یابد و ذخیره تخمک در سنین پایین‌تر، امکان استفاده از تخمک‌های سالم‌تر را در آینده فراهم می‌کند.

بیماری‌های خاص

زنانی که مبتلا به بیماری‌هایی مانند سرطان هستند و نیاز به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی دارند، ممکن است برای حفظ باروری خود تخمک‌هایشان را فریز کنند.

مشکلات تخمدانی

در برخی زنان، احتمال کاهش زودهنگام ذخیره تخمدانی یا نارسایی زودرس تخمدان وجود دارد که این افراد می توانند از فریز تخمک استفاده کنند.

تاخیر در ازدواج یا فرزندآوری

بسیاری از زنان به دلایل شغلی، تحصیلی یا شرایط زندگی، بارداری را به تعویق می‌اندازند و ذخیره تخمک کمک بزرگی برای افزایش احتمال باروری در سنین بالاتر است.

درمان‌های کمک‌باروری

در برخی درمان‌های ناباروری ممکن است تخمک‌های اضافه را فریز کنند تا در آینده بدون نیاز به تکرار فرآیند تحریک تخمدان استفاده شود.

اقدامات قبل از فریز تخمک

پیش از انجام این کار، اقدامات و بررسی‌های دقیقی لازم است تا شرایط بدنی و باروری فرد ارزیابی و فرآیند به‌درستی برنامه‌ریزی شود. مهم‌ترین اقدامات عبارتند از:

• بررسی اهداف فرد از فریز تخمک
• آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون‌هایی مثل AMH، FSH، LH و استرادیول
• بررسی تعداد و اندازه فولیکول‌های آنترال
• ارزیابی سلامت تخمدان‌ها و رحم
• آزمایش خون کامل، بررسی عملکرد کبد، کلیه و تیروئید
• تست بیماری‌های عفونی مثل HIV، هپاتیت B و C

نحوه فریز تخمک به چه صورت است؟

نحوه فریز شامل چند مرحله مشخص و تخصصی است که در یک دوره زمانی حدود ۲ تا ۳ هفته انجام می‌شود، در ادامه مراحل اصلی آن به ترتیب آورده شده‌اند:

مشاوره و ارزیابی اولیه

در مرحله اول انجام آزمایش‌های هورمونی (AMH، FSH، LH و استرادیول)، سونوگرافی واژینال برای بررسی وضعیت تخمدان‌ها و مشاوره با متخصص باروری درباره سن، ذخیره تخمدانی و احتمال موفقیت ضروری است.

تحریک کردن تخمدان ها

برای فریز تخمک، تحریک تخمدان با هورمون‌تراپی انجام می‌شود چون تولید طبیعی یک تخمک در ماه کافی نیست. داروهای هورمونی باعث رشد چندین فولیکول می‌شوند و در این دوره، فرد با آزمایش خون و سونوگرافی واژینال تحت نظر قرار می‌گیرد.

آزمایش خون سطح استروژن را بررسی می‌کند که معمولا قبل از تخمک‌گذاری افزایش می‌یابد، در حالی که پروژسترون پایین می‌ماند و سونوگرافی وضعیت و اندازه فولیکول‌ها را نشان می‌دهد، در نهایت تزریقی برای بلوغ تخمک‌ها انجام می‌شود تا آماده برداشت شوند.

خارج کردن تخمک ها

این فرایند معمولا در کلینیک یا مطب پزشک و تحت آرام‌بخشی انجام می‌شود و یکی از رایج‌ترین روش‌های دسترسی به تخمدان‌ها، استفاده از سونوگرافی ترانس‌واژینال است؛ در این روش، پروب سونوگرافی به‌آرامی وارد واژن می‌شود تا محل فولیکول‌ها مشخص شود، سپس سوزنی نازک از طریق دیواره واژن وارد شده و تخمک‌ها با دقت از فولیکول‌ها خارج می‌شوند.

پس از این عمل، ممکن است فرد دچار انقباضات خفیف در ناحیه رحم و تخمدان‌ها شود و همچنین به دلیل بزرگ شدن تخمدان‌ها در طول دوره تحریک، احساس سنگینی یا فشار تا چند هفته طبیعی است.

فریز کردن تخمک

بعد از خارج کردن تخمک ها بلافاصله در دمای مناسبی فریز می شوند و برای استفاده در آینده در شرایط دمایی مناسب نگهداری می شود که این فرایند به طور متداول با نام ویتریفیکیشن شناخته می شود.

بعد از خارج کردن تخمک چه اتفاقی می افتد؟

فرد ظرف یک هفته می تواند به فعالیت های روزمره خود بازگردد، از رابطه جنسی محافظت نشده پرهیز شود تا از بارداری ناخواسته پیشگیری شود و اگر علائم زیر مشاهده شود حتما به پزشک مراجعه شود:

–    تب بالاتر از 38.5 درجه
–    دل درد شدید
–    افزایش وزن بیشتر از 0.9 کیلوگرم در 24 ساعت
–    خونریزی شدید واژنی ( نیاز به بیشتر از دو پد در هر ساعت )
–    سختی در ادرار کردن

چه سنی برای فریز تخمک مناسب است؟

بهترین سن برای فریز تخمک معمولا بین ۲۵ تا ۳۵ سالگی است، در این بازه زمانی تخمک‌ها از نظر کیفیت و کمیت در بهترین حالت هستند و شانس موفقیت در بارداری آینده بیشتر است.

البته فریز تخمک پس از ۳۵ سالگی هم امکان‌پذیر است، اما با افزایش سن، تعداد و کیفیت تخمک‌ها کاهش می‌یابد و احتمال موفقیت پایین‌تر می‌رود و به همین دلیل، هرچه این اقدام زودتر و قبل از افت باروری انجام شود، نتیجه بهتری خواهد داشت.

فریز تخمک چه عوارضی دارد؟

• عوارض داروهای هورمونی (نفخ، تغییرات خلقی، حساسیت سینه‌ها)

• سندرم تحریک بیش‌ازحد تخمدان (OHSS)

• درد یا خونریزی خفیف پس از برداشت تخمک

• عفونت نادر در ناحیه تخمدان یا واژن

• آسیب احتمالی به تخمک هنگام انجماد یا یخ‌زدایی

• احتمال پایین موفقیت در برخی موارد بویژه در سنین بالا

میزان موفقیت بارداری با فریز تخمک

میزان موفقیت بارداری با استفاده از تخمک‌های فریز شده به عوامل مختلفی بستگی دارد، اما به‌طور کلی آمارها نشان می‌دهند:

• برای زنان زیر ۳۵ سال، شانس بارداری پس از فریز تخمک حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد برای هر چرخه انتقال جنین است.

• برای زنان بین ۳۵ تا ۳۸ سال، میزان موفقیت کاهش یافته و بین ۳۰ تا ۴۰ درصد برآورد می‌شود.

• برای زنان بالای ۳۸ سال، شانس موفقیت به‌طور چشمگیری کم می‌شود (زیر ۲۰ درصد).

نکته مهم این است که سن هنگام فریز شدن تخمک بسیار تعیین‌کننده‌تر از سن هنگام استفاده از آن‌هاست.

فریز تخمک برای دختران مجرد امکانپذیر است؟

فریز تخمک برای دختران مجرد کاملاً امکان‌پذیر است و امروزه یکی از دلایل رایج انجام این روش، حفظ باروری برای آینده در زنانی است که هنوز ازدواج نکرده‌اند یا قصد بارداری در حال حاضر ندارند.

در واقع، بسیاری از زنان مجرد بین ۲۵ تا ۳۵ سال برای جلوگیری از افت کیفیت تخمک‌ها با افزایش سن، تصمیم به انجماد تخمک می‌گیرند تا در آینده و در صورت ازدواج، بتوانند از تخمک‌های جوان‌تر خود استفاده کنند.

نکته: البته در ایران، این اقدام در مراکز مجاز و با رعایت ملاحظات شرعی و قانونی انجام می‌شود.

سوالات متداول

در نهایت…

فریز تخمک روشی موثر برای حفظ باروری زنان است، به‌ویژه برای کسانی که به دلایل شخصی یا پزشکی قصد بارداری در سنین بالاتر را دارند و این روش با پیشرفت‌های پزشکی، ایمن‌تر و قابل‌اعتمادتر شده و امکان داشتن فرزند بیولوژیک در آینده را فراهم می‌کند، البته باید با آگاهی کامل از مراحل، عوارض احتمالی و شانس موفقیت تصمیم‌گیری شود و سن مناسب، عامل کلیدی در اثربخشی این روش است.