آیا تا به حال به این فکر کردهاید که زمان مناسب برای بارداری چه زمانی است و آیا میتوان این تصمیم مهم را به تعویق انداخت؟ امروزه بسیاری از زنان به دلایل شغلی، تحصیلی یا شرایط زندگی، ترجیح میدهند بارداری را به زمان مناسب تری موکول کنند، به تأخیر انداختن بارداری، فرصتی برای برنامه ریزی دقیقتر و آماده سازی بهتر جسمی و روانی فراهم میکند، اما در عین حال چالشها و خطراتی نیز به همراه دارد، آیا تأخیر در بارداری باعث کاهش شانس باروری یا افزایش مشکلات بارداری میشود؟ در این مطلب به بررسی همه جنبه های این تصمیم مهم میپردازیم.
بارداری بعد از 35 سالگی چه چالش هایی به همراه دارد؟
در حال حاضر میانگین سن مادران هنگام بارداری حدود ۲۸ سال است، هرچند که این عدد در سال ۲۰۱۵ برابر با ۲۶.۴ سال و در سال ۲۰۱۴ برابر با ۲۶.۳ سال بوده است، بسیاری از محققان و صاحب نظران برای بررسی نتایج زایمان، بیشتر به میانگین سن مادران توجه میکنند تا سن واقعی آنها و تحقیقات نشان میدهد که افراد به دلایل مختلف، تصمیم میگیرند بارداری و والد شدن را به سنین بالاتر، به ویژه پس از ۳۵ سالگی موکول کنند:
کاهش میل جنسی
با افزایش سن، تغییرات هورمونی مانند کاهش سطح استروژن و تستوسترون و همچنین خستگی ناشی از مشغله های زندگی و مسئولیت های خانوادگی، میل جنسی در هر دو جنس کاهش مییابد و علاوه بر این، مشکلات سلامتی زمینهای، مصرف برخی داروها و تغییرات روانی نیز در این کاهش نقش دارند، این کاهش میل جنسی بر روابط زناشویی تأثیر گذاشته و در مواردی، یافتن زمان و شرایط مناسب برای اقدام به بارداری را دشوارتر میکند.
کاهش تعداد تخمک و کاهش شانس باروری
با گذر زمان، تعداد تخمک های ذخیره شده در تخمدان زنان به طور طبیعی کاهش مییابد و علاوه بر این، کیفیت تخمک ها نیز با افزایش سن افت میکند؛ به این معنی که احتمال بروز ناهنجاری در کروموزوم های تخمک بیشتر میشود، این دو عامل به طور مستقیم منجر به کاهش شانس بارداری طبیعی در هر چرخه قاعدگی شده و احتمال نیاز به درمان های ناباروری را افزایش میدهد.
مشکلات پزشکی مرتبط
بیماری هایی مانند مسدود شدن لولههای فالوپ، آندومتریوز، فیبروم رحم، کیستها و فیبروئیدها و عدم تعادل هورمونی در اثر تعویق بارداری ایجاد میشوند و روند بارداری طبیعی را مختل میکنند و در مواردی ممکن است نیاز به جراحی و حتی برداشتن رحم باشد.
افزایش احتمال نقص های مادرزادی
همانطور که پیشتر اشاره شد، با افزایش سن مادر، احتمال به دنیا آمدن فرزندی با ناهنجاری های کروموزومی مانند سندرم داون افزایش مییابد و این امر به دلیل افزایش احتمال بروز خطا در تقسیم کروموزوم ها در سلول های جنسی با افزایش سن است و غربالگری های دوران بارداری برای تشخیص این ناهنجاری ها اهمیت ویژهای پیدا میکنند.
افزایش خطر سقط جنین
خطر سقط جنین خود به خود با افزایش سن مادر به طور قابل توجهی افزایش مییابد و این موضوع عمدتا به دلیل افزایش احتمال ناهنجاری های کروموزومی در جنین است که اغلب منجر به عدم تشکیل صحیح بارداری یا توقف رشد آن در مراحل اولیه میشود و همچنین، مشکلات پزشکی زمینهای مادر نیز در این خطر دخیل است.
تفاوت سنی زیاد بین والدین و فرزندان
بارداری در سنین بالا به معنی وجود فاصله سنی بیشتری بین والدین و فرزندان است، این موضوع در جنبه های مختلفی بروز میکند؛ از جمله، انرژی کمتر والدین برای فعالیت های فیزیکی با کودک در سال های بعد یا احساس متفاوت بودن با والدین همسن و سال سایر همکلاسی های فرزند، هرچند این یک چالش پزشکی نیست، اما جنبه های روانی و اجتماعی خاص خود را دارد.
نیاز به روش های درمانی ناباروری
با به تعویق انداختن بارداری، زوجین دیگر قادر به بارداری طبیعی نیستند و نیاز به روش های پرهزینه و زمانبر مانند IVF، IUI و سایر درمان های ناباروری پیدا میکنند که بار مالی و روحی زیادی دارد، این روش ها علاوه بر هزینه بالا، ممکن است با استرس روانی و جسمی همراه باشند و تضمینی برای موفقیت قطعی ندارند.
مرده زایی
احتمال مرده زایی در زنان بالای ۳۵ سال بیشتر است؛ نرخ آن در زنان ۱۸-۳۴ سال ۴.۷ در هزار و در بالای ۴۰ سال حدود ۸.۱ در هزار است و زنان اول زا و مسنتر معمولا تحت القای زایمان قرار میگیرند تا ریسک مرگ جنین کاهش یابد.
دلایل شایع برای به تأخیر انداختن بارداری
چرا برخی از بانوان یا حتی آقایان علاقه ایی ندارند بعد از ازدواج تا چند سال اقدام به بارداری کنند یا جدا از بحث علاقه چرا بارداری را به تعویق می اندازند، بر اساس نتیجه گیری هایی که توسط پزشکان و متخصص زنان طی چندسال اخیر انجام شده است، زوجینی که اقدام به جلوگیری از بارداری خود کرده اند در واقع دلایل مختلفی داشته اند، که این دلایل عبارت است از:
- بسیاری از زنان به دلیل تمرکز بر پیشرفت شغلی یا ادامه تحصیل، تصمیم میگیرند بارداری را به زمان مناسب تری موکول کنند.
- برخی زوج ها به دلیل نگرانی از هزینه های بالای فرزندآوری، ابتدا به بهبود وضعیت اقتصادی خود میپردازند.
- برخی زنان به دلیل بیماری های زمینهای یا نیاز به درمان های پزشکی خاص، بارداری را به تأخیر میاندازند.
- بسیاری احساس میکنند از نظر روحی و روانی آماده پذیرش مسئولیت فرزندآوری نیستند و ترجیح میدهند زمان بیشتری برای آمادگی صرف کنند.
- گاهی به دلیل مشکلات خانوادگی، نبود حمایت کافی یا شرایط اجتماعی نامناسب، تصمیم به تأخیر بارداری گرفته میشود.
مدت زمان مناسب برای به تعویق انداختن بارداری چیست؟
سوالی که در اینجا مطرح میشود این است که تا چه زمانی میتوان بارداری را به تأخیر انداخت و این پیشگیری تا چه حد برای زوجین مناسب است بدون اینکه خللی در روند طبیعی باروری ایجاد شود؟ نکات مهمی در این زمینه وجود دارد که زوجین، به ویژه بانوان، باید به آن توجه کنند تا بتوانند با آگاهی کامل تصمیمی درست و منطقی اتخاذ کنند.
خانمها با تعداد محدودی تخمک به دنیا میآیند و برخلاف تصور، تخمک ها تولید نمیشوند بلکه به تدریج مصرف میشوند و این موضوع باعث میشود که با گذشت زمان، ذخیره تخمک کاهش یافته و نهایتا منجر به یائسگی و قطع قاعدگی شود، به تعویق انداختن بارداری باعث اختلال در روند تخمک گذاری و کاهش کیفیت تخمکها میشود، بنابراین در ادامه این مقاله به بررسی این موضوع و پیامدهای آن پرداخته خواهد شد.
تأثیر سن خانم ها بر باروری و بارداری
این تخمک هایی که بانوان در طول زندگی خود مصرف می کنند به این صورت نیست که کیفیت آن ها در همه مراحل و سنین خانم به یک صورت باشد، تخمک های بانوان زمانی که در سنین جوانی هستند بسیار با کیفیت تر است اما هر چه سن بالاتر می رود کیفیت تخمک ها افت پیدا خواهد کرد، به طور معمول از سن ۳۵به بالا با افت کیفیت تخمک مواجه خواهیم شد، خانم هایی که بالای سن ۴۰ سالگی قرار دارند دارای کیفیت خیلی کمی از تخمک ها هستند و از ۴۵ سالگی به بالا به قدری این تخمک ها افت کیفیت پیدا خواهند کرد، که عملا خانم های ۴۵ سال یا از این سن بالاتر را نابارور در نظر می گیرند و حتی اگر این بانوان دارای دوران قاعدگی باشند و دوران قاعدگی آن ها منظم و به موقع باشد.
یک باور غلط دیگری که در بین بانوان وجود دارد این است که تصور می کنند که سن شناسنامه ای آن ها با سن تخمدان آن ها یکسان است، اما بر گفته پزشکان این باور بسیار غلط بوده و به این صورت نیست، یعنی تخمدان ها سریع تر از سن شناسنامه ایی پیر می شوند و قدرت خود را از دست می دهند، بنابراین یک خانم دارای سن ۳۵ سال است ولی تخمدان های آن ۴۰ سال است، یعنی عملکرد تخمدان ها عالی و مناسب نباشد برای بارداری.
بیشتر بخوانید: پریود نامنظم
روش های به تعویض انداختن بارداری
روش های مناسب برای به تعویق انداختن بارداری به گونهای طراحی شدهاند که هم بازدهی بالایی داشته باشند و هم کمترین تأثیر منفی را بر سلامت بانوان و باروری آینده آنها داشته باشند، در ادامه مهم ترین روش های مورد استفاده آورده شده است:
روش های هورمونی پیشگیری از بارداری
این روش ها شامل قرص های ضد بارداری خوراکی، آمپول های ضد بارداری، ایمپلنت های زیرجلدی و پچ های پوستی هستند، این داروها با آزادسازی هورمون هایی مانند پروژسترون و استروژن، از تخمکگذاری جلوگیری میکنند، غلظت مخاط دهانه رحم را افزایش داده و عبور اسپرم را دشوار میسازند و همچنین با تغییر دیواره رحم، لانه گزینی را سختتر میکنند.
آی یو دی (IUD) یا دستگاه داخل رحمی
آی یو دی یک ابزار کوچک پلاستیکی یا مسی است که توسط بهترین متخصص زنان در داخل رحم قرار داده میشود، انواع مختلفی از IUD وجود دارند؛ برخی مسی هستند که با آزادسازی یون مس، محیط رحم را برای اسپرمها نامساعد کرده و از لقاح جلوگیری میکنند، انواع هورمونی نیز با آزادسازی مقادیر کمی پروژسترون، مخاط دهانه رحم را غلیظ کرده و از تخمک گذاری نیز جلوگیری میکنند، این روش ها طولانی اثر بوده و اثربخشی بالایی دارند و پس از قرار داده شدن، تا چندین سال محافظت ایجاد میکنند.
فریز تخمک
این روش بیشتر برای زنانی مناسب است که قصد دارند در آینده باردار شوند اما به دلایل پزشکی مانند درمان سرطان یا شخصی مانند نداشتن شریک زندگی مناسب در حال حاضر یا تمرکز بر اهداف شغلی نمیخواهند در حال حاضر باردار شوند، در این روش، تخمک ها از تخمدان زن استخراج شده و در دمای بسیار پایین منجمد میشوند تا در آینده بتوان از آنها برای بارداری با روش IVF استفاده کرد، فریز تخمک یک روش پیشگیری از بارداری نیست، بلکه راهی برای حفظ باروری در آینده است.
استفاده از کاندوم و روشهای غیر هورمونی
کاندوم یک پوشش نازک است که بر روی آلت تناسلی مرد یا داخل واژن زن قرار میگیرد، کاندوم مردانه با جلوگیری از ورود اسپرم به واژن، مانع بارداری میشود، کاندوم زنانه نیز با ایجاد مانعی فیزیکی، از ورود اسپرم به رحم جلوگیری میکند و کاندومها علاوه بر پیشگیری از بارداری، تنها روش در دسترس هستند که در برابر عفونت های مقاربتی نیز محافظت ایجاد میکنند و اثربخشی آنها به نحوه استفاده صحیح بستگی دارد.
قطع رابطه جنسی یا تعیین وقت رابطه
این روش ها بر اساس اجتناب از رابطه جنسی در زمان های باروری زن یا قطع رابطه قبل از انزال استوار هستند، قطع رابطه جنسی به معنای پرهیز کامل از رابطه جنسی است که به طور طبیعی راهی برای پیشگیری از بارداری نیست مگر اینکه به معنای پرهیز در دوران باروری باشد و تعیین وقت رابطه شامل شناسایی روزهای باروری زن در چرخه قاعدگی و اجتناب از رابطه جنسی در آن روزها است. این روشها به دقت بالایی در رصد چرخه قاعدگی و رفتار زن و مرد نیاز دارند و اثربخشی آنها به طور کلی پایین است.
کدام روش زایمان سزارین یا طبیعی در سن بالا مناسب است؟
برآیند زایمان از قبیل زایمان سزارین اورژانسی و خونریزی پس از زایمان با بالا رفتن سن مادر افزایش می یابد، محققان نشان داده اند که ریسک خانم ها با سن بالا در زمان زایمان بیشتر از سنین پایین است و برخی از این عوارض عبارتند از:
- دیابت حاملگی
- جفت نابجا (جا به جایی جفت)
- وضعیت قرارگیری ته جنین
- زایمان سزارین اورژانسی
- خونریزی پس از زایمان
- تولد زودرس
- کم بودن وزن نوزاد
- زیاد بودن وزن نوزاد در زمان تولد
- افزایش ریسک مرگ و میر مادر حین زایمان
- سکته ایکسمیک
- سکته خونریزی دهنده
- حمله قلبی
- مرگ ناشی از بیماری های قلبی عروقی هستند.
متاسفانه ذکر این نکته لازم است که عواقب حاملگی در سن بالا به دوره بعد از حاملگی و سال های بعدی عمر خانم ها کشیده می شود و احتمال سکته زنانی که در سن بالا حامله شده اند در دوره یائسگی بیشتر از زنانی است که در سن جوانتر حامله شده اند.
بیشتر بخوانید : زایمان طبیعی بدون درد
سوالات متداول
بله درست است به تعویق انداختن بارداری باعث ایجاد ناباروری در مردان هم ممکن است شود، به این دلیل که مردان هم با افزایش سن با کاهش کیفیت اسپرم های خود روبه رو هستند همچنین علاوه بر کاهش کیفیت اسپرم با کاهش حرکت اسپرم و تولید اسپرم در سنین بالاتر هم روبه رو خواهند بود، در نتیجه ناباروری در سنین بالاتر تنها مختص به خانم ها نیست.
با بالا رفتن سن مادر خطر سقط جنین به تدریج زیاد می شود و خطر سقط جنین در مادران ۲۰ تا ۲۴ ساله حدود ۹/۸ درصد است، اما این خطر برای زنان حامله بالای ۴۵ سال به ۷/۷۴ درصد می رسد. تصور می شود که کاهش کیفیت تخمک مادر مسئول بالاتر بودن نرخ سقط جنین است.
بله، تعویق بارداری به دلیل کاهش تعداد و کیفیت تخمکها با افزایش سن میتواند شانس باروری طبیعی را کاهش دهد و در مواردی حتی منجر به ناباروری شود.
در نهایت…
افرادی که تصمیم به بارداری در سنین بالا میگیرند، باید کاهش قدرت باروری، افزایش خطر سقط جنین، عوارض زایمان و احتمال مرگ داخل رحمی جنین را در نظر داشته باشند، گرچه فرزندان مادران بالای ۳۵ سال مشکلات رفتاری و اجتماعی کمتری دارند و اغلب سالمتر و موفقتر هستند، اما مزایای زایمان در این سن به خطرات آن نمیچربد و زنان بالای ۳۵ سال باید حاملگی خود را تحت نظر دقیق متخصص زنان و زایمان مدیریت کنند.
