بارداری یکی از مهم ترین دوران زندگی هر زن است که تغییرات گستردهای را در بدن به همراه دارد، یکی از بخش هایی که تحت تأثیر این تغییرات قرار میگیرد، واژن است، افزایش هورمونها، کشش عضلات و فشار ناشی از رشد جنین ظاهر، حس و حتی عملکرد واژن را تغییر میدهد، بسیاری از خانم ها در این دوران با سوالاتی مثل آیا این تغییرات دائمی هستند؟ پس از زایمان واژن به حالت قبل برمیگردد؟ یا چه راههایی برای مراقبت و بهبود وجود دارد؟ روبهرو میشوند که در ادامه به بررسی دقیقتر تغییرات واژن در دوران بارداری و بعد از آن میپردازیم.
نقش هورمون ها در تغییرات واژن
هورمون ها در دوران بارداری نقشی اساسی در تغییرات بدن، به ویژه تغییرات واژن دارند، افزایش سطح استروژن و پروژسترون باعث افزایش جریان خون در ناحیه تناسلی شده و این امر به تیرهتر شدن رنگ واژن، تورم و حساسیت بیشتر آن منجر میشود، همچنین، استروژن موجب افزایش ترشحات واژن برای حفظ رطوبت و جلوگیری از عفونت میشود.
از طرفی، شل شدن بافت های عضلانی و لیگامان ها به دلیل ترشح هورمون ریلکسین اتفاق میافتد که بدن را برای زایمان آماده میکند و این تغییرات برای بسیاری از زنان نگران کننده است، اما بخش طبیعی روند بارداری هستند و اغلب پس از زایمان به مرور کاهش پیدا میکنند.
بیشتر بخوانید: آزمایش های دوران بارداری
تغییرات شایع واژن در دوران بارداری
در دوران بارداری، واژن دچار تغییرات متعددی میشود که بیشتر آنها طبیعی و ناشی از افزایش هورمون ها و تغییرات گردش خون هستند، از جمله شایع ترین این تغییرات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تغییر رنگ
افزایش جریان خون در دوران بارداری باعث میشود واژن و لابیاها تیرهتر یا مایل به بنفش شوند و این تغییر رنگ کاملاً طبیعی است و به تدریج بعد از زایمان کاهش پیدا میکند.
تورم و حساسیت
فشار رحم در حال رشد و تغییرات هورمونی باعث تجمع خون در ناحیه تناسلی میشود که تورم و حساسیت بیشتر واژن را به دنبال دارد، این حالت بیخطر است.
افزایش ترشحات
هورمون استروژن موجب افزایش ترشحات سفید و بیبو میشود که محیط واژن را مرطوب نگه داشته و از عفونت محافظت میکند، تغییر رنگ یا بوی ترشحات نیاز به بررسی دارد
خشکی یا خارش
نوسانات هورمونی در برخی زنان خشکی یا خارش خفیف ایجاد میکند و استفاده از لباسهای نخی و پرهیز از شوینده های قوی کمک کننده است و در صورت تداوم، مشاوره پزشکی ضروری است.
شل شدن عضلات واژن
به دلیل ترشح هورمون ریلکسین، بافتها نرمتر و عضلات کف لگن شل میشوند تا بدن برای زایمان آماده گردد، انجام تمرینات کگل به تقویت عضلات کمک میکند.
تأثیر بارداری بر عضلات کف لگن و واژن
بارداری فشار زیادی بر عضلات کف لگن و واژن وارد میکند، رشد جنین و افزایش وزن رحم باعث کشیدگی و ضعف این عضلات میشود و همچنین هورمون ریلاکسین موجب شل شدن بافت ها و کاهش قدرت نگهدارندگی کف لگن میگردد، نتیجه آن احساس سنگینی در لگن، کاهش کنترل ادرار یا تغییر در سفتی واژن است.
این تغییرات طبیعی بوده و بخشی از آمادگی بدن برای زایمان محسوب میشوند، اما اگر با تمرینات کگل و مراقبت های دوران بارداری همراه شوند به بهبود قدرت عضلات و بازگشت سریعتر عملکرد طبیعی بعد از زایمان کمک میکنند.
تغییرات واژن پس از زایمان طبیعی و سزارین
تغییرات واژن پس از زایمان بسته به نوع زایمان متفاوت است:
زایمان طبیعی
در زایمان طبیعی، به دلیل عبور نوزاد از کانال زایمان، واژن دچار کشیدگی، تورم و حتی در برخی موارد پارگی یا بخیه میشود، زنان احساس گشادی، خشکی یا کاهش قدرت عضلات کف لگن دارند و این تغییرات به مرور زمان و با انجام تمرینات تقویتی مانند کگل بهبود مییابد.
زایمان سزارین
اگرچه در این روش نوزاد از شکم خارج میشود و فشار مستقیم به واژن کمتر است، اما تغییرات هورمونی بارداری همچنان باعث شل شدن و کاهش سفتی عضلات واژن میگردد، به همین دلیل حتی بدون زایمان طبیعی هم برخی زنان درجاتی از تغییر در واژن را تجربه میکنند.
روش های مراقبت از واژن در دوران بارداری
مراقبت از واژن در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد، زیرا تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک محیط واژن را حساستر میکند و برخی از روش های مؤثر عبارتند از:
رعایت بهداشت شخصی
شست و شوی روزانه ناحیه تناسلی با آب ولرم و شوینده های ملایم بدون عطر بهترین روش پیشگیری از عفونت است، استفاده از صابون های قوی یا معطر باعث خشکی و تحریک میشود و خشک کردن کامل ناحیه پس از شست و شو نیز اهمیت دارد.
استفاده از لباس زیر نخی و گشاد
لباس زیر نخی جریان هوا را بهتر عبور میدهد و از تعریق و تجمع رطوبت جلوگیری میکند، این موضوع مانع رشد قارچ و باکتری میشود و تعویض روزانه لباس زیر و پرهیز از پوشیدن لباس های تنگ در دوران بارداری ضروری است.
پرهیز از دوش واژینال
شست و شوی داخلی واژن تعادل باکتری های مفید را بر هم میزند و احتمال عفونت های قارچی و باکتریایی را افزایش میدهد، واژن توانایی خود پاک سازی دارد و نیازی به شست و شوی داخلی ندارد و تنها تمیز کردن سطح خارجی کافی است.
توجه به ترشحات
افزایش ترشحات در بارداری طبیعی است و بی رنگ یا سفید و بدون بو هستند، اما اگر ترشحات همراه با خارش، بوی نامطبوع یا رنگ غیرعادی مثل سبز و زرد باشد، نشانه عفونت بوده و نیاز به مراجعه به متخصص زنان خوب در تهران دارد.
رطوبت رسانی و پیشگیری از خشکی
تغییرات هورمونی خشکی یا سوزش خفیف در واژن ایجاد میکند و در چنین شرایطی استفاده از روان کنندههای بر پایه آب یا ژل های مرطوب کننده که برای بارداری ایمن هستند با مشورت پزشک توصیه میشود.
تقویت عضلات کف لگن
تمرینات کگل یکی از مؤثرترین روشها برای تقویت عضلات واژن و لگن است و این تمرین با منقبض و رها کردن عضلات انجام میشود و به بهبود جریان خون، افزایش کنترل ادرار و آمادگی بدن برای زایمان کمک میکند.
سوالات متداول
بیشتر تغییرات واژن در بارداری موقتیاند و پس از زایمان به مرور کاهش مییابند، با این حال برخی تغییرات مانند کشیدگی عضلات یا تیرگی تا حدی ماندگار باقی میمانند.
بازگشت واژن به حالت طبیعی پس از زایمان چند هفته تا چند ماه طول میکشد، تمرینات کگل و مراقبت های بعد از زایمان سرعت بهبود را افزایش میدهند.
در نهایت…
بارداری تغییرات متعددی در واژن ایجاد میکند که شامل تورم، افزایش ترشحات، تغییر رنگ و شل شدن عضلات کف لگن است، بیشتر این تغییرات طبیعی و موقت بوده و با مراقبت های بهداشتی، تمرینات کگل و پیگیری سلامت بعد از زایمان به مرور به حالت طبیعی بازمیگردند، توجه به علائم غیرطبیعی و مشورت با پزشک به حفظ سلامت واژن و کاهش عوارض کمک میکند و آمادگی بدن برای بازگشت به عملکرد طبیعی پس از زایمان را افزایش میدهد.
